پرش به محتوا
دل‌نوشته‌‌ها و يادداشت‌هاي محمدرضا اسدي

بایگانی

برچسب: رسانه

تعداد کاربران اینترنت در عربستان بیش از ۱۰ میلیون نفر برآورد می‌شود که با توجه به جمعیت ۲۶ میلیون نفری این کشور، عدد قابل توجهی است و از این حیث رتبه جهانی عربستان 30 است. تا سال ۲۰۱۰ قریب به ۱۵۰ هزار میزبان اینترنتی (Internet hosts) در کشورعربستان گزارش شده است.

بر اساس آمار سایت Internet World Stats تعداد کاربران اینترنت در عربستان تا سال ۲۰۱۰، ۱۳ میلیون نفر تخمین زده شده است و ضریب نفوذ اینترنت در عربستان ۴۹.۷ درصد است. این در حالی است که ضریب نفوذ اینترنت در ایران طبق گزارش همین سایت ۴۶.۹ درصد است. اما برخی آمارهای رسمی در ایران از ضریب نفوذ ۱۴ درصدی خبر می‌دهند که عدد ۱۴ درصد معقول‌تر به نظر می‌رسد [+].

در عربستان سعودی به استثنای سایت‌های غیراخلاقی و برخی سایت‌های مربوط به شیعیان نظیر سایت حوزه علمیه قم، آیت الله خامنه‌ای، شیعه نیوز، الوکالة‌ الشیعیة للأنباء (مربوط به شیعیان بحرین)، وطن و سایت عصر ایران بقیه سایت‌ها باز و قابل دسترس هستند.

فيس بوك، توييتر و يوتيوب در عربستان باز است و حتی در تبلیغات شرکت‌ها و مؤسسات تجاری، نشانی فیس‌بوک و توییتر آنها قید می‌شود و این نشان از ضریب نفوذ بالای این دو سایت در عربستان سعودی دارد.

هیچ کلمه‌ و کلید واژه‌ای در عربستان فیلتر نیست و در بخش جستجوی تصاویر گوگل نیز هیچ تصویری فیلتر نیست. تقریباً شبیه به نسلاول فیلترینگ در ایران که از اواخر پاییز سال 1381 اعمال شد. یعنی فیلترینگ صرفاً بر اساس نام دامنه سایت‌ها.

اینترنت ADSL با حداکثر سرعت 4 مگابیت در ثانیه برای کاربران خانگی قابل استفاده است. کافی است با مراجعه به شرکت إتصالاتسعودی یا STCسرویس ADSL را روی خط تلفن خود فعال کنید (این کار حداکثر یک روز کاری طول می‌کشد)، سپس با خرید کارتاینترنت با هر سرعت و از هر شرکت و با هر بازه‌ی زمانی می‌توانید به اینترنت متصل شوید.

مثلاً شما می‌توانید یک کارت اینترنت یک ماهه با سرعت 2 مگابیت در ثانیه از شرکت أول نت خریداری کنید و اگر از کیفیت آن راضی نبودید یا تمایل به تغییر سرویس داشتید، کارت شرکت دیگری را با سرعت دیگر و بازه زمانی دیگر تهیه کنید. یعنی برخلاف ایران که انتخاب شرکت ارائه دهنده خدمات اینترنت نیازمند عقد قرارداد است و برای تعویض سرویس حداقل یکی دو هفته باید دوندگی اداری انجام دهید، درعربستان به راحتی و با وارد کردن مشخصات سرویس دهنده و نام کاربری و کلمه عبور جدید می‌توانید سرویس اینترنت خود را تغییر دهید.

نکته دیگر این که زیرساخت خدمات اینترنت در عربستان به گونه‌ای است که با یک نام کاربری و کلمه عبور خط ADSL در تمام عربستانمی‌توانید به اینترنت متصل شوید. فقط کافی است سرویس ADSL روی خط شما فعال باشد. یعنی بستر مخابرات از بستر ارائه دهندگان خدمات اینترنت کاملاً مستقل است و ضمناً از گستردگی و جامعیت در سراسر این کشور برخوردار است. به عبارت دیگر یک کارتاینترنت ADSL در سراسر عربستان معتبر و قابل استفاده است.

علاوه بر اینترنت ADSL، اینترنت بی‌سیم با بهره‌مندی از دو فناوری مودم‌های HSDPA که با سیم‌کارت فعال می‌شوند و فناوری WiMax درعربستان از محبوبیت بالایی برخوردارند. شرکت موبایلی اینترنت بی‌سیم خود را با حداکثر سرعت 6 مگابیت در ثانیه و با قیمتی مناسبدر اختیار کاربران قرار می‌دهد و در هر نقطه‌ای که سیم‌کارت موبایلی آنتن‌دهی داشته باشد اینترنت بی‌سیم این شرکت قابل استفاده است.

اینترنت و سیاست

انقلاب مصر و موج اعتراضات در این کشور با فراخوان تجمع در روز 25 ژانویه 2011 در صفحه «كلنا خالد سعيد» در فیس بوک آغاز شد. صفحه “همه ما خالد سعید هستیم” به “سعید” جوان مصری اشاره داشت که چند ماه پیش از این بر اثر شکنجه پلیس، جان سپرد اما مسئولان از پذیرش مسئولیت آن خودداری کرده بودند.
«وائل غُنیم» شهروند مصری و مدیر منطقه ای گوگل در خاورمیانه مسئول این صفحه است که نخستین فراخوان تجمع علیه حسنی مبارک رئیس جمهور مصر در قاهره را مطرح کرد. تجمع چند هزار نفری در روز 25 ژانویه در روزهای پس از آن به تجمعات و راهپیمایی ها میلیونیدر قاهره برای سرنگونی مبارک تبدیل شد. از آغاز فراخوان تا سرنگونی دولت مبارک فقط 15 روز به طول انجامید.

با وجود چنین تجربه‌ای در کشور مصر، همسایه قدرتمند عربستان سعودی، سؤال اصلی این است که چرا فیس بوک، توییتر و یوتیوب دراین کشور فیلتر نیست؟ چرا حکومت عربستان فیس‌بوک را تهدیدی برای خود قلمداد نمی‌کند؟ و سؤال مهمتر این که چرا در کشوری مثل ایران که به تعبیر رئیس دولت نهم و دهم آزادی رسانه‌ها نزدیک به مطلق است، فیس‌بوک و یوتیوب نه تنها فیلتر است بلکه ابزار دشمن و نماد شیطان تلقی می‌شود و در نمایشگاه رسانه‌های دیجیتال مجسمه یوتیوب در فضایی شبیه‌سازی شده به رمی جمرات آماج حملات افسران جنگ نرم قرار می‌گیرد؟

عربستان سعودی هیچ ادعایی مبتنی بر آزادی بیان ندارد. حکومتی است کاملاً مستبد و مطلق که هر گونه مخالفت با حکومت ممنوع و حرام است. علاوه بر سایت‌های غیراخلاقی که فیلتر بودن آنها به ویژه در یک کشور اسلامی امری بدیهی است، مجموع تعداد وب‌سایت‌ها و وبلاگ‌های مذهبی شیعی و سیاسی فیلتر شده در بدبینانه‌ترین حالت زیر 1000 برآورد می‌شود.

به نظر نگارنده، علت باز بودن سایت‌هایی نظیر فیس‌بوک و یوتیوب در کشوری مثل عربستان سعودی از دو حیث قابل بررسی است:

نخست این که عربستان سعودی هیچ دشمن بیرونی ندارد و ایالات متحده یکی از متحدان استراتژیک و دیرینه‌ی این کشور است. همان کشوری که ما او را دشمن شماره یک خود می‌دانیم. عربستان با اسرائیل نیز رابطه دارد و اگر چه در مطبوعات و رسانه‌های عربستانانتقاداتی از اسرائیل صورت می‌پذیرد اما این تحرکات هرگز به راهپیمایی و جنبش اجتماعی ختم نخواهد شد. در دنیای عرب و جهان اسلام نیز عربستان هیچ گونه دشمن قسم خورده و نخورده‌ای ندارد. عربستان در بین کشورهای عربی نقش پدر و بزرگ خاندان را ایفا می‌کند و خودش را متولی ام‌القرای اسلام می‌داند. لقب خادم الحرمین شریفین برای پادشاه عربستان کافی است تا اول مدعی زعامت اسلام باشد. موقعیت بی‌نظیر عربستان به دلیل وجود دو شهر مکه مکرمه و مدینه منوره و سفر حج تمتع و عمره، جایگاه عربستان را به عنوان تأثیرگذارترین کشور اسلامی تثبیت کرده است.

در داخل نیز فقط  15 درصد از جمعیت این کشور شیعه هستند که عمدتاً در مناطق فقیرنشین شرقی زندگی می‌کنند و در شهرهای تأثیرگذاری همچون ریاض و جدّه حضور کمرنگی دارند. به تعبیر واضح‌تر عربستان سعودی با تکیه بر متحدان استراتژیک بیرونی و ضعیف انگاشتن مخالفین درونی، اینترنت را به طور عام و سایت‌هایی نظیر فیس‌بوک، توییتر و یوتیوب را به طور خاص تهدیدی برای خود قلمداد نمی‌کند. صفحه مربوط به  شيعيان عربستان در فیس بوک، کمتر از 70 لایک خورده است و همین عدد مهجوریت این صفحه و بیگانگی شیعیان عربستان با فیس بوک را به نمایش گذاشته است.

از سوی دیگر حکومت عربستان سیاست و دیانت را بین دو خاندان آل سعود و آل شیخ تقسیم کرده است. آل سعود اگر چه عنوان خادم الحرمین شریفین را برای پادشاه این کشور ابداع کرده است، اما در عمل سکولار رفتار می‌کنند. یعنی توجه به حفظ ظاهر شریعت و حرکت از ریشه و درون به سمت مدرنیته و اباهه‌گری در مسائل دینی با قدرت تمام دنبال می‌شود. در بخش‌های بعدی در این خصوص بیشتر خواهم نوشت. پس نمایش برخی تصاویر و کلیپ‌هایی که رعایت حریم‌های شرعی در آنها نشده باشد و زنان با پوششی نامناسب بهتصویر کشیده شده باشند، نه تنها با سیاست‌های حکومت سعودی در تعارض نیست، بلکه یکی از برنامه‌های غیر آشکار این کشور بهحساب می‌آید. ملک عبدالله آشکارا با زنان مسلمان دست می‌دهد، شبکه mbc4 که دفتر اصلی آن در جده است، سریال‌های تلویزیونی +۱۲ پخش می‌کند و یک برنامه‌ی ثابت آموزش رقص دارد که مثال‌هایی از این دست فراوان هستند.

پس حکومت عربستان نه از بابت مسائل سیاسی فیس‌بوک را تهدیدی علیه خود تلقی می‌کند و نه نگرانی‌های مذهبی از قبیل قرار ملاقات برای آب‌پاشیدن دختران و پسران در پارک آب و آتش دارد و نه هراسی از بابت پخش فیلم‌ها و کلیپ‌های رومانس و عاشقانه که زنان و دختران با حجاب نامتعارف در آن ظاهر می‌شوند به دل راه می‌دهد.

دی ماه سال گذشته خبری روی خروجی سایت بولتن‌نیوز منتشر شد که حیدر مصلحی وزیر اطلاعات، از راه‌اندازی قریب‌الوقوع سایت روابط عمومی و ارتباطات مردمی این وزارتخانه خبر داده بود. چهار ماه بعد یکی از وبلاگ‌ها در خبر کوتاهی از راه‌اندازی آزمایشی سایت وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی ایران با دامنه vaja.ir خبر داد، که کلمه واجا مخفف نام این وزارتخانه است. اما همین نسخه آزمایشی نیز عمر کوتاهی داشت و پس از مدتی غیرفعال شد.

این در حالی است که اکثر سرویس‌های اطلاعاتی دنیا برای مقاصد مختلف و از اولین روزهای تأسیس و گسترش اینترنت، وب سایت رسمی داشته و دارند. سازمان‌های امنیتی سیا، موساد و MI6 به ترتیب متعلق به ایالات متحده، فلسطین اشغالی و بریتانیا هستند که همگی وب سایت رسمی دارند. سایت موساد علاوه بر زبان انگلیسی و عبری، حتی زبان فارسی هم دارد و این نشان دهنده‌ی اهمیتی است که موساد برای برقراری ارتباط با ایرانیان و فارسی زبانان قائل است.

وب سایت سازمان سيا فقط یک سایت روابط عمومی و ارتباطات مردمی نیست، بلکه مخزنی از اطلاعات بسیار ارزشمند در خصوص تمام کشورهای دنیا را به رایگان به اشتراک گذاشته است. بخش کتاب‌ وقایع جهان یا The World FactBook این سایت اطلاعات بسیار مفید و سودمندی از کشورهای مختلف دنیا در اختیار کاربران قرار می‌دهد. سایت سازمان سیا صفحه ويژه كودكان دارد و حتی همین بخش را نیز برای گروه‌های سنی مختلف زیر 6 سال، 6 تا 12 سال، والدین و معلمان، بازي و سرگرمي و بخش‌های آموزشی تفکیک کرده است.

اما در این سوی، سال‌هاست که مسئولین وزارت اطلاعات برای راه‌اندازی وب‌سایت این وزارتخانه تعلل می‌کنند. سرویس‌های اطلاعاتی سایر کشورها تلاش کرده‌اند با راه‌اندازی سایت و ارائه اطلاعات مفید و برقراری ارتباط نزدیک با مردم و مخاطبان خود، چهره‌ای دوستانه و مسئولانه از خود نمایش دهند. اما وقتی وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی ایران در تأسیس سایت دچار تردید است، هیچ تریبون رسمی برای بیان دیدگاه‌ها و مواضع خود ندارد. فقط هر از گاهی وزیر اطلاعات در یک مصاحبه اخبار و اطلاعاتی را ارائه می‌کند که آن هم به نقل از خبرگزاری‌ها منتشر می‌شود.

در حال حاضر بسیاری از هم‌وطنان ما به دلیل عدم آگاهی از قوانین و خطرات احتمالی که در سایر کشورها وجود دارد، در زندان‌ به سر می‌برند. برخی اعدام شده‌اند و برخی دیگر نیز منتظر صدور حکم اعدام هستند. خرداد ماه امسال بی‌بی‌سی فهرستی طولانی از ایرانیان زندانی منتظر اعدام ارائه کرد. بسیاری از این افراد ناآگاهانه گرفتار باندهای قاچاق مواد مخدر شده‌اند. اگر اطلاع‌رسانی صحیح و به موقع نسبت به رعایت نکات امنیتی به شهروندان ایرانی صورت گرفته بود، شاید امروز شاهد این تعداد بالای زندانیان خارج از کشور نبودیم.

علاوه بر موارد فوق، شمار قابل توجهی از اساتید دانشگاه، روزنامه‌نگاران، ورزشکاران و نخبگان فرهنگی و هنری نیز به دلیل عدم آشنایی با شیوه کار سرویس‌های اطلاعاتی بیگانه به دام این سرویس‌ها افتاده‌اند و در خوشبینانه‌ترین حالت، اگر نگوییم با آنها همکاری کرده‌اند، اطلاعات ارزشمندی را به آسانی در اختیار ایشان قرار داده‌اند.

دستگاه‌های امنیتی و اطلاعاتی به دلیل ملاحظات خاص خود، نمی‌توانند شفاف و با اسم و آدرس واقعی فعالیت کنند. این موضوع امری مسلم و پذیرفته شده است که در همه جای دنیا ساری و جاری است. اما فعالیت پنهان به معنای خاموشی مطلق و مرگ رسانه‌ای نیست. بدین معنی که مردم نباید با نیروها و دستگاه‌های امنیتی و اطلاعاتی مستقیماً تماس داشته باشند، اما مسئولان امنیتی نه تنها می‌توانند بلکه می‌بایست در برخی موارد از طریق یک واسط مجازی، نظیر سایت با مردم ارتباط برقرار کنند و عملکرد، مواضع، اهداف و رسالات خود را برای مردم تبیین کنند. مردم را نسبت به رعایت نکات امنیتی آگاه کنند و آموزش دهند. با ارائه اطلاعات مفید و سودمند، نگاه مردم را نسبت به نیروهای امنیتی اصلاح کنند و تصویر روشنی از «سرباز گمنام امام زمان» ارائه نمایند. به عقیده نگارنده تصوری که الان از یک کارمند وزارت اطلاعات در ایران وجود دارد، مرد تنومندی است که ماسک سیاه بر چهره دارد و با یک دست عبدالمالک ریگی را گرفته و با دست دیگرش اسلحه کلاشینکف را نگه داشته است. این تصویر را مقایسه کنید با آن چیزی که سایت سازمان اطلاعات مرکزی امریکا از خودش به عنوان یک مرکز علمی دوستدار دانش‌پژوهان و کودکان ارائه نموده است و از این که بر روی یک وب سایت کاملاً رسمی و جدی، بازی‌های رایانه‌ای به کودکان معرفی کند، ابایی ندارد.

من اگر مشاور وزیر اطلاعات بودم، در تمام شهرها و جاده‌ها بیلبوردهای تبلیغاتی اجاره می‌کردم و روی آن می‌نوشتم: «وزارت اطلاعات دوست شماست» و در عمل نیز مطابق همین شعار رفتار می‌کردم و بر ایجاد ارتباطات مردمی و مبتنی بر اعتماد و احترام به حقوق شهروندان تأکید می‌کردم.

زمانی که در سال 1378 و پس از وقایع کوی دانشگاه تهران، چهره پلیس به خاطر عملکرد ضعیف مجموعه تحت امر هدایت لطفیان نزد مردم مخدوش شده بود، محمدباقر قالیباف زمام امور نیروی انتظامی را به دست گرفت و با تأسیس پلیس 110 برای گزارش سریع جرایم و حوادث و شماره 197 برای شکایت از مأموران نیروی انتظامی، پلیس را به متن مردم بازگرداند و چهره‌ای دوستانه از پلیس ارائه کرد. شخصیت متین و مهربانانه مرتضی طلایی، رئیس پلیس تهران بزرگ نیز، بر ایجاد و تقویت این رابطه کمک کرد تا هزینه‌های عمومی و اجتماعی برقراری نظم و امنیت کاهش و همکاری مردم با پلیس بیش از پیش افزایش یابد.

همه‌ی موارد فوق نکات بسیار ظریف و ارزشمندی است که وزارت اطلاعات از پرداختن به آنها غفلت کرده است. سرویس‌های اطلاعاتی سایر کشورها با صرف هزینه‌های گزاف قدرت، زکاوت و انسان‌دوستی خود را با ساخت فیلم، بازی‌های رایانه‌ای و بهره‌برداری از شبکه‌های ماهواره‌ای به نمایش می‌گذارند و وزارت اطلاعات دولت خاتمی از نمایش فیلم به رنگ ارغوان جلوگیری می‌کند. فیلم به رنگ ارغوان تلاش دارد ضمن ایراد برخی انتقادات به دستگاه امنیتی کشور، چهره‌ای انسانی و عاطفی از یک مأمور اطلاعاتی به نمایش بگذارد که ملاحظات امنیتی، به مرگ احساسات او منتهی نشده است. اما ساخته ابراهیم حاتمی‌کیا به خاطر برخی تنگ‌نظری‌ها سال‌ها اجازه پخش نمی‌یابد تا قهر دستگاه امنیتی ایران با رسانه همچنان استمرار یابد.

وقتی وزارت اطلاعات خودش هیچ گونه اخبار و اطلاعات رسمی از خودش منتشر نمی‌کند، مردم اخبار و گفته‌های رسانه‌های بیگانه را در خصوص وزارت اطلاعات جمهوری اسلامی ایران باور خواهند کرد.

از یک دستگاه امنیتی استعاره‌های مختلفی می‌توان ارائه داد. وزارت اطلاعات به مثابه «لولو»، وزارت اطلاعات به مثابه «چماق»، وزارت اطلاعات به مثابه «سیاه‌چال» یا وزارت اطلاعات به مثابه «یک دوست»، وزارت اطلاعات به مثابه «ثبات و امنیت نظام»، وزارت اطلاعات به مثابه «امین‌ترین و مومن‌ترین نیروهای جامعه» و وزارت اطلاعات به مثابه «چشمان همیشه بیدار». انتخاب با شما مسئولان محترم وزارت اطلاعات است.