پرش به محتوا
دل‌نوشته‌‌ها و يادداشت‌هاي محمدرضا اسدي

بایگانی

دسته بندی: نكات فني

گام نخست – انتخاب نام دامنه

یک سایت مستقل زیردامنه (sub domain) هیچ سایتی نیست. یعنی نشانی سایت می‌بایست به یکی از دامنه‌های ریشه‌ای مثل .ir, .com, .org, .net, .info و امثال اینها ختم شود. هر کدام از دامنه‌های فوق دارای یک فلسفه‌ی وجودی هستند. مثلاً .com مخفف commercial برای امور تجاری، .org مخفف organization برای سازمان‌ها و امور اداری، .net مخفف network برای شبکه‌ها و خدمات‌دهندگان شبکه و .info برای امور اطلاع‌رسانی استفاده می‌شود. هر کشور برای خود یک دامنه‌ی دو حرفی مستقل دارد که .ir متعلق به ایران است. متصدی ثبت دامنه در ایران سایت www.nic.ir وابسته به فیزیک نظری است.

انتخاب دامنه .ir نشان دهنده‌ی هویت ایرانی سایت و نویسنده‌ی آن است. هزینه‌ی ثبت و تمدید آن به نسبت سایر دامنه‌ها ارزان‌تر است. دامنه‌ی .com از محبوبیت بیشتری برخوردار است و پس از وارد کردن نام سایت در مرورگر، به کمک کلید میانبر Ctrl + Enter عبارت .com به انتهای نام سایت و عبارت www. به ابتدای آن اضافه می‌شود. به جهت آن که هزینه‌ی ثبت دامنه‌ی .com به دلار پرداخت می‌شود گران‌تر از .ir است، اما برای کسانی که قصد ندارند هویت نویسنده مشخص باشد، مناسب‌تر است. زیرا در ثبت دامنه‌ی .ir اسم و مشخصات، نشانی و شماره تماس صاحب دامنه می‌بایست وارد شود.

پس از انتخاب نوع دامنه، نام آن را به گونه‌ای انتخاب کنید که کوتاه و با مسمّا باشد. تلفظ و هجی کردن آن راحت باشد. ترجیحاً اگر سایت شخصی است، ترکیبی از نام و نام‌خانوادگی شما باشد. توصیه می‌شود از روش‌های معمول نگارش اسامی به انگلیسی استفاده کنید. مثلاً برای ثبت یک سایت به نام فتوحی این گونه بنویسید: Fotouhi.ir و اگر از این دیکته‌ها استفاده کنید: Fotoohi.ir, Fotuhi.ir, Fotouhy.ir, … مرتباً باید این نوع نگارش سایت را برای افراد توضیح دهید که مثلاً با y نوشته می‌شود نه با i یا امثال این‌ها.

اگر نام و نام‌خانوادگی شما خیلی طولانی است، سعی کنید از مخفف این دو استفاده کنید. مثلاً برای نام و نام خانوادگی محمدرضا فتوحی‌نژاد، mrftn.ir می‌تواند مناسب باشد. گاهی شما مجبور هستید که از طریق تلفن نام دامنه را برای یک دوست یا همکار تلفظ کنید. به یاد داشته باشید که تلفن فقط فرکانس ۰ تا ۴ کیلوهرتز را می‌تواند منتقل کند، در حالی که صدای انسان بین ۰ تا ۱۶ کیلوهرتز است و فیلتر شدن بخش بالای فرکانس، اندکی موجب تغییر صدا و شباهت یافتن تلفظ برخی حروف می‌شود. به عنوان نمونه دو حرف انگلیسی F و S از طریق تلفن کاملاً شبیه به هم شنیده می‌شوند. در انتخاب نام دامنه به این موارد توجه کنید.

پس از قطعی شدن نام دامنه می‌بایست از موجود بودن و امکان ثبت آن مطمئن شوید. این کار را می‌توانید به کمک سایت‌هایی که خدمات ثبت دامنه و میزبانی سایت ارائه می‌کنند، انجام دهید. به یاد داشته باشید که هزینه‌ی ثبت دامنه ir توسط شرکت‌ها ارزانتر از ثبت مستقیم در سایت www.nic.ir است. چون ایرنیک ترجیح می‌دهد به جای افراد متفرقه با شرکت‌های واسط و resellerها کار کند.

گام دوم – انتخاب میزبان

سایت شما علاوه بر نام به یک سرویس دهنده نیازمند است. یعنی صفحات سایت شما می‌بایست بر روی یک سرور متصل به اینترنت قرار گیرند که پس از وارد کردن نشانی این سایت، دامنه‌ی ریشه (مثلاً ir) به مراجعان بگوید که صفحات سایت شما را می‌بایست از کدام سرور مشاهده کرد. برای سایت‌های شخصی که تعداد بازدیدکنندگان آن محدود است، معمولاً توصیه می‌شود که از اجاره‌ی فضا بر روی یک سرور اشتراکی استفاده شود. اما برای سایت‌های حرفه‌ای که تعداد مراجعه کنندگان آن خیلی بالاست، لازم است یک سرور اختصاصی اجاره شود.

سیستم عامل و برنامه‌های نصب شده بر روی سرورهای متصل به اینترنت، به دو دسته‌ی مبتنی بر Windows و Linux تقسیم می‌شوند. کسانی که قصد دارند از وردپرس فارسی برای راه‌اندازی سایت خود استفاده کنند، می‌بایست فضا یا سرور خود را مبتنی بر Linux انتخاب نمایند.

برای یک سایت شخصی، معمولاً فضایی بین ۱۰۰ تا ۵۰۰ مگابایت، بسته به میزان عکس‌ها و فایل‌های جانبی سایت کفایت می‌کند. البته این فضا، شامل صفحات سایت، بانک اطلاعاتی، فایل‌های پشتیبان، فایل گزارش‌های سایت و ایمیل‌های شخصی شما نیز می‌شود. لذا اگر قصد دارید از ایمیل سایت مثلاً info@yourname.ir به صورت مستقل استفاده کنید، لازم است فضای بیشتری را اجاره کنید. اما به جهت ناپایداری و امکانات محدود Mail Serverهایی که بر روی سرورهای اشتراکی نصب می‌شود، توصیه این است که ایمیل سایت را بر روی ایمیل اصلی خودتان (مثلاً Yahoo, Gmail یا Hotmail) فوروارد کنید.

شرکت‌های متعددی اقدام به ارائه‌ی خدمات میزبانی و ثبت دامنه کرده‌اند. این شرکت به عنوان نمونه ذکر می‌شود که نگارنده تجربه‌ی نسبتاً خوبی از ارائه‌ی خدمات آن داشته است:

گام سوم – بارگذاری صفحات سایت

پس از آن که دامنه سایت را ثبت و برای آن فضا اجاره کردید، شرکت میزبان برای شما ایمیلی ارسال می‌کند که حاوی تنظیمات و دسترسی‌های لازم جهت بارگذاری (upload) صفحات و فایل‌های سایت شماست. معمولاً در بخش راهنمای سایت میزبان توضیحات کافی در این خصوص آورده شده است که از تکرار آن‌ها پرهیز می‌شود. به خاطر داشته باشید که از زمان ثبت دامنه تا امکان اتصال به آن زمانی بین ۱۲ تا ۲۴ ساعت به طول می‌انجامد تا DNSها به روز رسانی شوند و از این سایت جدید مطلع گردند.

اگر قصد دارید از وردپرس فارسی برای راه‌اندازی سایت خود استفاده کنید، آخرین نسخه را از +اینجا دریافت کنید و سپس بر روی سایت بارگذاری نمایید. برای بارگذاری از دو روش FTP یا کنترل پنل سایت می‌توانید استفاده کنید. معمولاً کنترل پنل سایت امکان استخراج فایل‌های فشرده را فراهم کرده است. فایل بارگذاری شده را از حالت فشرده خارج کنید و در مسیر اصلی (root) قرار دهید.

توضیحات کامل مراحل نصب وردپرس فارسی در +اینجا آمده است. به جهت آن که وردپرس محصول خرد جمعی هزاران برنامه‌نویس است، پیش از شما افراد زیادی با مشکلات نصب و راه‌اندازی آن دسته و پنجه نرم‌ کرده‌اند و اشکالات خود را در بخش انجمن وردپرس فارسی مطرح کرده‌اند. سایر کاربران و برنامه‌نویسان نیز به این اشکالات پاسخ داده‌اند. لذا از این گنجینه اطلاعات برای یافتن پاسخ سؤال یا اشکال خود می‌توانید استفاده کنید. همچنین افزونه‌ها و امکانات فراوانی توسط برنامه‌نویسان برای وردپرس طراحی شده است که به رایگان می‌توانید از آن‌ها بهره‌مند شوید.

گام چهارم – انتقال مطالب از وبلاگ قبلی

اگر پیش از این در وبلاگ‌های عمومی نظیر بلاگفا، پرشین‌بلاگ، بلاگ‌اسکای و … ، وبلاگ ساخته بودید، مبدل‌هایی برای این کار نوشته شده است. بهترین مبدلی که برای تبدیل داده‌های بلاگفا به فید استاندارد وردپرس یافته‌ام، +مبدلی است که توسط سعید میرزایی طراحی شده است. برخی از سایت‌ها برای انتقال و تبدیل اطلاعات، کلمه عبور وبلاگ شما را طلب می‌کنند، هرگز چنین اقدامی انجام ندهید. چون در معرض مهندسی اجتماعی و هک وبلاگ قرار خواهید گرفت.

یک افزونه در فایرفاکس برای این تبدیل نوشته شده که سایت ایران ایزی +اینجا توضیحات لازم را برای آن ذکر کرده است، اما من نتوانستم از این روش استفاده کنم، شاید برای شما مفید باشد. اگر عبارت “مهاجرت از بلاگفا به وردپرس” یا “انتقال مطالب از بلاگفا به وردپرس” را در گوگل جستجو کنید، مطالب خوب و مفیدی که ماحصل تجربه سایر مهاجران است، خواهید یافت. از مبدل سایر وبلاگ‌ها بی‌اطلاع هستم.

پس از تهیه فید استاندارد وردپرس، از طریق افزونه‌ی درون‌ریزی، پست‌ها و نظرات کاربران را به سایت جدید منتقل کنید.

گام پنجم – انجام تنظیمات و بهینه‌سازی سایت

برای سایت خود یک پوسته (قالب) انتخاب کنید یا از بخش پوسته‌ها در سایت وردپرس فارسی، یک پوسته را دریافت کرده و مطابق راهنمای سایت در بخش پوسته‌های سایت خودتان بارگذاری کنید. از بخش افزونه‌ها می‌توانید امکانات بسیار خوبی نظیر:

و صدها گزینه‌ی دیگر را دریافت نمایید.

مطالبی که توسط مبدل یا کپی پیست، وارد وردپرس شده‌اند، بعضاً نیازمند ویرایش هستند. اگر سایت شما دچار بهم ریختگی است، مطالب منتقل شده را یک بار در ویرایشگر به روز رسانی کنید. برای ساماندهی و دسترسی بهتر کاربران به مطالب وبلاگ، توصیه می‌شود یک بار از ابتدا مطالب را دسته‌بندی کنید و برچسب‌های مرتبط به آن‌ها اختصاص دهید. اگر مطالب شما به صورت ناقص به وردپرس منتقل شده‌اند، یک بار دیگر اصل مطلب را از وبلاگ خودتان یا از Google Cache کپی کنید و در ویرایشگر وردپرس جایگذاری نمایید.

اگر وبلاگ شما به دلایلی مسدود یا هک شده است علاوه بر Google Cache از سایت http://www.archive.org برای بازیابی اطلاعات سایت یا وبلاگ از دست رفته‌تان می‌توانید اقدام کنید.

امیدوارم از سایت جدید خود لذت ببرید و به خوبی آن را مدیریت کنید.

سال ۱۳۸۵ همزمان با آغاز مسئولیتم در مدیریت فناوری اطلاعات سازمان، نامه‌ای از سوی عبدالمجید ریاضی دبیر وقت شورای عالی انفورماتیک برای تمامی سازمان‌های دولتی ارسال شد که مطابق آن همه دستگاه‌های دولتی را موظف کرده بود که میزبانی سایت‌های خود را از کشورهای خارجی به داخل ایران منتقل کنند.

مدیریت قبلی سایت با اجاره یک سرور در امریکا، میزبانی سایت را در این کشور انتخاب کرده بود و ماهانه مبلغی معادل ۳۵۰ دلار (۳۵۰ هزار تومان) پرداخت می‌کرد. شایان ذکر است که در حالت Dedicated Server مدیر شبکه‌ به تمامی اطلاعات سایت دسترسی دارد. با ملاحظات امنیتی که داشتم این وضعیت برای سازمان ما مطلوب نبود و تلاش برای یافتن Date Center داخلی آغاز شد.

در بین سازمان‌های دولتی فقط سه سازمان در آن زمان از مرکز داده برخوردار بودند. نخست سازمان سروش رسانه متعلق به صدا و سیما بود که با تماس با مسئول شبکه آن به من گفتند: «امکان میزبانی سایت شما را داریم اما سرور شما مستقیم و بدون فایروال به اینترنت متصل خواهد شد». اتصال مستقیم سرور بدون فایروال، عملاً به معنای گشودن آغوش برای انواع حملات و ویروس‌هاست و معقول نبود. سازمان دیگر، سازمان پژوهش‌های علمی و صنعتی وزارت علوم بود که از میزبانی سایت ما استقبال کردند، لکن در روزهای پنچشنبه و جمعه و روزهای تعطیل و بعد از ساعت اداری هیچ گونه سرویس‌دهی نداشتند. بدین معنا که اگر در این روزها و ساعات سرور دچار مشکل شود باید تا اولین ساعت اداری بعدی، سایت همچنان بدون سرویس‌دهی باقی بماند که این مورد نیز عملاً یک میزبانی ناتمام بود و با استانداردهای میزبانی خیلی فاصله داشت. مؤسسه تبیان آخرین سازمانی بود که در آن زمان حرف راه‌اندازی دیتا سنترش منتشر شده بود. با مهندس فرّخ مدیر عامل وقت مؤسسه تبیان تماس گرفتم و ایشان گفتند این دیتا سنتر در آینده نزدیک راه‌اندازی خواهد شد و الان چنین امکانی نداریم. (این آینده نزدیک عملاً سه چهار سال به طول انجامید و دیتا سنتر تبیان در سال ۸۹ افتتاح گردید).

از شرکت‌های خصوصی تنها شرکتی که در آن زمان دیتا سنتر داشت، پارس‌آن‌لاین بود. خدمات‌شان واقعاً تخصصی بود، لکن قیمت سرور اجاره‌ای، بیش از سه برابر مشابه امریکایی‌اش بود. این اختلاف قیمت فاحش باعث شده بود که استفاده از میزبانی داخلی مقرون به صرفه نباشد.

از خانم کریمی متصدی فروش دیتا سنتر درخواست کردم جلسه‌ای را جهت بحث و گفتگو با مدیر فروش شرکت پارس‌آن لاین، یعنی مهندس مجید امامی برگزار کند. جلسه با حضور مهندس امامی، خانم کریمی نماینده فروش و مهندس حسین لطفی مدیر دیتا سنتر تشکیل شد و در آن جلسه من و مدیر شبکه سازمان، پیشنهادمان را مبنی بر ارائه خدمات Co-location ارائه کردیم که با استقبال مهندس امامی روبرو شد. قرار شد برای تعیین تعرفه قیمت با بخش فنی جلسه بگذارند و نتیجه را اعلام کنند.

جهت اطلاع دوستان غیرفنی عرض می‌کنم که خدمات Co-location به معنای ارائه فضای نصب سرور، برق، اینترنت، اطفای حریق و امنیت فیزیکی و فایروال است. شرکت متعاقباً اعلام کرد در ازای دو واحد فضا در دیتا سنتر خودش و خدمات یاد شده، ماهیانه مبلغ ۳۰۰ هزار تومان اجاره خواهد گرفت. تنها مسأله‌ای که مانده بود، خرید یک سرور باریک که در این فضای محدود جای بگیرد. سری DL سرورهای hp برای این منظور فوق‌العاده مناسب بود و با هزینه‌ی اولیه معادل ۶ میلیون تومان موفق شدیم سرور قدرتمندی را تهیه کنیم.

ما اولین سازمانی بودیم که خدمات اشتراک فضای سرور را از بخش خصوصی دریافت کردیم و یکی از اولین سازمان‌های دولتی بودیم که میزبانی سایت خود را به داخل ایران منتقل کردیم. پس از آن شرکت پارس‌آن‌لاین این خدمت را به لیست خدمات دیتاسنتر خود اضافه کرد. سرعت سایت به جهت قرار گرفتن روی Internet backbone داخلی به شدت افزایش یافت و زمان دسترسی به سایت از طریق فرمان ping از ۳۰۰ میلی ثانیه در امریکا به ۲۵ میلی ثانیه در ایران کاهش یافت.

شرکت پارس‌آن‌لاین با تنظیم قرار قبلی امکان حضور کارشناس در محل دیتاسنتر را فراهم کرده بود و از نزدیک می‌توانستیم از سرور بر روی هارد اکسترنال یا DVD بک‌آپ تهیه کنیم.

برخی نرم‌افزارهای تولید داخل، نیازمند نصب قفل سخت‌افزاری بر روی سرور بود که به مدد حضور سرور در دیتاسنتر داخلی این امکان فراهم آمد که قفل سخت‌افزاری را بر روی سرور نصب کنیم. ضمناً هیچ یک از کارشناسان و مدیران شبکه پارس‌آن‌لاین به اطلاعات سرور دسترسی نداشتند، زیرا مراحل نصب ویندوز و برنامه‌ها در داخل سازمان انجام گرفته بود و صرفاً سرور در مکان دیتاسنتر نصب شده بود و بقیه‌ی تنظیمات از راه دور بر روی سرور صورت می‌پذیرفت.

یک سامانه‌ی Ticketing امکان ثبت درخواست‌ها و مشکلات و ردگیری آنها را فراهم کرده بود که بدون نیاز به تماس تلفنی و در هر ساعت از شبانه‌روز امکان گزارش مشکلات و اطلاع از نحوه‌ی پیشرفت رسیدگی به حل مشکل فراهم شده بود.

بعد از گذشت دو سال، دیتاسنتر پارس‌آن‌لاین به پارک علم و فناوری پردیس منتقل شد که تجهیزات و امکانات‌شان واقعاً در خور تحسین و ستایش است.

مهم‌ترین نکته‌ای که مرا به نگارش این تجربه واداشت، تفکر باز و پویای مدیران پارس‌آن‌لاین در پذیرش پیشنهاد راه‌اندازی خدمات فضای اشتراکی بود. این همان چیزی است که نقطه ضعف بخش دولتی و نقطه قوت بخش خصوصی در ارائه خدمات جدید به مشتریان است. مدیران بخش دولتی به جهت تکیه به درآمدهای نفتی نیازی به جلب نظر مشتری ندارند و تأمین نظر مسئولان مافوق دغدغه‌ی آنهاست. اما مدیر بخش خصوصی برای کسب درآمد نیازمند جلب رضایت مشتری و پاسخگویی است.

این یادداشت در پی سه بخش قبلی:

 «چراغ زرد یا چراغ نارنجی؛ یادداشتی بر بی‌دقتی ایرانیان»،

«یادداشتی در بی‌دقتی ایرانیان؛ بخش دوم: زبان فارسی» و

«یادداشتی بر بی‌دقتی ایرانیان؛ بخش سوم: ایران جامعه کوتاه مدت» منتشر می‌شود.

ما ایرانیان اعم از مهندسان، پزشکان و برنامه‌ریزان علوم اجتماعی و شهری هر چقدر در حوزه طراحی و تئوری قوت و قدرت داشته باشیم، به تجربه دیده‌ام که در حوزه‌ی عمل و اجرا ضعف داریم. در این یادداشت قصد دارم به برخی از این نمونه‌ها و عوارض آن اشاره کنم.

آب گرفتگی معابر و سیلاب‌های شهری

آیا تا کنون با خود اندیشیده‌اید که چرا مشابه سیلاب‌ها و آب‌گرفتگی‌هایی که در سطح شهرهای ما با وقوع یک باران شدید روی می‌دهد در کشورهایی که ۹۰ درصد سال هوا ابری است و ۴۰ درصد سال هوا در حال باریدن است، چنین آب گرفتگی‌هایی در سطح معابر رخ نمی‌دهد؟

پاسخ به این سؤال ابعاد گوناگونی دارد که از طراحی شهری و مهندسی راه‌ها و معابر شروع می‌شود و به ضعف فرهنگ نریختن زباله در انهار و جوی‌ها ختم می‌شود. اما نکته‌ای که در این بخش به آن خواهیم پرداخت عمدتاً متمرکز بر اجرای طرح‌های شهری است.

برش افقی طراحی یک خیابان به گونه‌ای است که می‌بایست از یک شیب گنبدی شکل ملایم برخوردار باشد. یعنی وسط خیابان بالاتر از کناره‌های آن باشد. همین شیب باعث می‌شود که در زمان بارندگی، آب باران به سمت کنار خیابان، یعنی جوی‌ها و کانال‌های فاضلاب روانه شود و در وسط خیابان جمع نشود. اما ضعف در زیرسازی راه‌ها، اتوبان‌ها و معابر، سستی مصالح و آسفالت به کار رفته و عدم دقت پیمانکاران در ساخت خیابان‌ها باعث می‌شود این شیب به درستی رعایت نشود. با توجه به این که اکثر فعالیت‌های عمرانی راه‌سازی و تعمیر و ترمیم معابر در فصول گرم و آفتابی سال صورت می‌پذیرد، تست باران برای کارفرما در لحظه‌ی تحویل‌گیری پروژه محقق نمی‌شود و زمانی سلامت سیستم خروج و تخلیه‌ی آب آزمایش می‌شود که دیگر کار از کار گذشته است.

به عبارت دیگر، شیب خیابان به سمت کناره‌ها باعث می‌شود آب در عرض معبر حرکت کند و تخلیه شود و از حرکت طولی آب که منجر به راه افتادن سیل می‌شود جلوگیری گردد. اما عدم رعایت همین نکته به ظاهر ساده، به راحتی می‌تواند باعث جاری شدن سیلاب و به زیر آب رفتن برخی خانه‌ها و مغازه‌ها شود.

نکته دیگر محاسبه و اجرای دقیق ظرفیت ورودی و خروجی فاضلاب است به گونه‌ای که توان پاسخگویی تخلیه آب در روزهای بارانی را داشته باشد. پاک بودن و خالی بودن فاضلاب از زباله و لایروبی به موقع آن نیز دیگر نکته‌ای است که از وقوع سیلاب جلوگیری می‌کند. اما آیا کسانی که در جوی‌ها و انهار شهری زباله می‌ریزند از عواقب این اقدام خود مطلع نیستند؟ به نظر نگارنده مطلع هستند، اما به همان دلایلی که در یادداشت «ایران جامعه کوتاه مدت» اشاره شد، هدف صرفاً رفع مشکل و نه حل مشکل است. یعنی این زباله می‌بایست با کمترین هزینه از جلوی چشم دور شود، حالا اگر چند خانه یا چند کوچه پایین‌تر هم گیر کند مهم نیست! فعلاً از جلوی چشم من دور شود، بعداً مهم نیست چه اتفاقی می‌افتد.

این نکته را هم به خاطر داشته باشید که هم‌اینک اکثر سطح شهرها نسبت به نفوذ آب در زمین مقاوم شده است. یعنی یا موزاییک و کاشی شده‌اند و یا آسفالت. همین مسأله باعث می‌شود آب سطوح سخت به جای آن که مستقیماً وارد زمین شود، بر روی سطح زمین جاری شود. به تعبیر واضح‌تر ۱۰۰ سال پیش اگر اکثر کوچه‌های تهران خاکی بود و آب به راحتی در زمین فرو می‌رفت، الان دیگر این گونه نیست، لذا برای سیستم تخلیه و خروج آب باران باید دقت لازم در تنظیم شیب و پیش‌بینی مسیرهای خروجی آب، متناسب با روزهای پربارش صورت پذیرد. در غیر این صورت با یک بارش شدید، پایتخت کشور همواره غرق در آب خواهد بود.

نمایشگرهای مترو

حدود یک سال است که داخل برخی از واگن‌های مترو نمایشگرهایی را نصب کرده‌اند که بعضاً برنامه‌های فرهنگی یا تبلیغات بعضی از شرکت‌ها از آن پخش می‌شود. در هر واگن ۸ دستگاه LCD به همراه محافظ مخصوص و صفحه‌ی ضربه‌گیر نصب شده است که قیمت هر یک از این‌ها به همراه بلندگو و نصب کابل‌های رابط حداقل ۸۰۰ هزار تومان برآورد می‌شود. با توجه به این که هر قطار شهری ۷ واگن دارد، مبلغی نزدیک به ۴۵ میلیون تومان برای تجهیز هر قطار به نمایشگرهای LCD هزینه شده است. اما این نمایشگرها به خاطر یک سری بی‌دقتی‌ها کارایی لازم را ندارد. بارها شاهد بوده‌ام که فیلم یا تبلیغ پخش شده چندین دقیقه در یک جا گیر می‌کند. حالا نقص از پخش‌کننده‌ی سی‌دی است یا از جای دیگر، بنده بی‌اطلاع هستم. قطعاً کسانی که برای راه‌اندازی این سامانه تصمیم‌گیری کرده‌اند، هدف‌شان تغییر دکور مترو نبوده است و اگر خروجی این نمایشگرها به درستی به مخاطبان ارائه نشود، هزینه‌های انجام شده هیچ بازدهی‌ ندارد.

اما وقفه‌های طولانی مدت در پخش این برنامه‌ها از کجا ناشی می‌شود؟ هر قطار شهری دارای حداقل ۲ راننده است که در دو سر قطار مستقر شده‌اند و به ترتیب، هر یک از ایشان در مسیرهای رفت و برگشت ایفای نقش می‌کنند. قاعدتاً یکی از این دو نفر می‌بایست مراقب استمرار پخش برنامه‌های تبلیغی از نمایشگرهای مترو باشد. اما ظاهراً عدم تعریف روشن وظایف و شاید تحمیلی بودن این وظیفه بدون پرداخت پاداش‌های لازم برای انجام صحیح آن، موجب بی‌توجهی رانندگان قطار به این مسأله شده است. شاید هم اصلاً نمایشگری در کابین راننده نباشد که او بداند در پخش برنامه وقفه افتاده یا نه.

مشابه همین بی‌دقتی‌ها و کج‌سلیقگی‌ها در قطارهای بین‌شهری شرکت رجا هم مشاهده می‌شود. متصدی واگن درگیر ارائه خدمات به مسافران است و حواسش به این نیست که سی‌دی دارد پخش می‌شود یا نه. سی‌دی سالم است یا خش دارد؟ آیا بعد از سی‌دی شماره یک که برخی علاقمند به دیدن ادامه‌ی آن هستند، ضرورتی دارد سی‌دی شماره دو هم نمایش داده شود؟ اگر پخش فیلم با توقف قطار برای نماز همراه بود، بعد از نماز ادامه‌ی فیلم پخش شود؟ همه‌ی این بی‌دقتی‌ها و بی‌توجهی‌های ناشی از عدم درک صحیح از مفهوم خدمات است. خدمات یک محصول فیزیکی نیست که به مشتری تحویل بدهیم و تمام شود و برود، بل‌که کالای نامشهود است که بر فرایند عرضه‌ی آن می‌بایست دقت و نظارت لازم صورت پذیرد.

برچسب آهنگ‌های سی‌دی

از آن‌جا که برای رعایت حقوق معنوی تولیدکنندگان داخلی خودم را ملزم و مقیّد به خرید سی‌دی‌های اصلی کرده‌ام، این نکته برایم کاملاً مشهود است که بیش از ۸۰ درصد تولیدکنندگان محصولات صوتی در ایران برچسب‌های فایل‌های صوتی شامل نام آهنگ، نام خواننده و نام شرکت تولیدکننده را بر روی Trackهای موسیقی تکمیل نمی‌کنند. نتیجه‌ی این بی‌دقتی این می‌شود که بر روی گوشی تلفن همراه یا بر روی کامپیوتر در زمان اجرای این آهنگ‌ها صرفاً عنوان Unknown نمایش داده می‌شود. یعنی صدها آهنگ با نام «ناشناخته» و خواننده «ناشناخته». اگر چه خودم نام فیزیکی فایل را تغییر داده‌ام، اما چون اطلاعات فوق‌الذکر در زمان تولید سی‌دی می‌بایست داخل فایل‌های صوتی نوشته شود، تغییر نام هر یک از آنها مستلزم اتلاف وقت و تبدیل فایل‌ها با نرم‌افزارهای مبدّل است.

جمع‌بندی

علاوه بر دانش و تجربه، آن چه محصول ایرانی را از جنس آلمانی و ژاپنی متمایز می‌کند، بحث دقت در ساخت محصول است. دقت باعث پیش‌بینی پذیری امور و فراهم کردن زمینه‌های برنامه‌ریزی می‌شود. «انتقاد کردن» که به تعبیر دکتر رضازاده شفق ورزش ملی ایرانیان است، نتیجه‌ی خواسته یا ناخواسته‌ی بی‌دقتی خودشان در انجام امور و وظایف محوله است. این بی‌دقتی و عدم پذیرش مسئولیت آن از رأی دادن به نامزدهای ریاست جمهوری شروع می‌شود و تا ساده‌ترین وظایف شهروندی نظیر نریختن زباله در جوی‌ها و انهار استمرار خواهد داشت.

یکی از مهم‌ترین تفاوت‌های بارز کشورهای توسعه‌یافته با جوامع در حال توسعه، دقت در اجرای برنامه‌ها، پروژه‌ها و وظایف است که نتیجه‌ی آن قابل پیش‌بینی بودن و ثبات اقتصادی و اجتماعی خواهد بود.

در همین زمینه:

یکی از مخاطبان وبلاگ برایم پیام خصوصی گذاشته بود که چند وقت پیش برای شما ایمیلی فرستاده‌ام و شما پاسخ ندادید! خیلی تعجب کردم و مجدداً نامه‌های وارده به هر دو میل باکسم را کنترل کردم و اثری از نامه‌ی یاد شده نبود.

از کسی که بر وجوب پاسخگویی به ایمیل فتوا صادر کرده باشد، خیلی بعید است خودش به ایمیل‌های دریافتی‌اش پاسخ ندهد، لااقل من این گونه‌ام. طی ۲۱ ماهی که از عمر شهروند دردمند می‌گذرد، قریب به ۸۰ نفر برایم ایمیل فرستاده‌اند که به تک‌تک آنها پاسخ داده‌ام. حتی تعداد پرسش و پاسخ‌ها و ایمیل‌های رد و بدل شده با برخی از مخاطبان وبلاگ دو رقمی هم شده‌اند. اغلب ایمیل‌هایی که دریافت کردم، درخواست مشاوره تحصیلی یا شغلی بود. برخی از آنها پیشنهاد همکاری در یک پروژه بود و برخی دیگر پیشنهادی برای دوستی!

یک لحظه به ذهنم رسید اسپم‌دان میل‌باکس را هم کنترل کنم و از قضا ایمیل مورد نظر را به همراه یکی دو ایمیل دیگر که بی‌پاسخ مانده بود در آنجا یافتم. جی‌میل این پیام‌ها را به عنوان اسپم تشخیص داده بود. در اولین مرحله برای اصلاح نرم‌افزار تشخیص‌دهنده‌ی اسپم، دکمه Not spam را برای ایمیل‌های فوق فشردم، تا ایمیل‌های بعدی در صندوق اصلی قرار بگیرد.

دو خطای رایج در امنیت شبکه

در مفاهیم امنیت شبکه، دو خطای رایج وجود دارد:

خطای شماره ۱ با عنوان مثبت کاذب یا False Positive زمانی روی می‌دهد که برنامه، یک پیام یا یک بسته‌ی سالم و معتبر را به عنوان یک پیام مشکوک تشخیص می‌دهد. در مثال فوق همین خطا روی داده است و به جای آن که ایمیل‌های دریافتی از مخاطبان وبلاگ در صندوق ورودی یا Inbox قرار گیرند، به عنوان هرزنامه تشخیص داده شده و به اسپم‌دان هدایت شده‌اند.

خطای شماره ۲ با عنوان منفی کاذب یا False Negative نیز هنگامی اتفاق می‌افتد که برنامه، یک پیام مشکوک و مخرب را به عنوان پیام سالم تشخیص دهد و به جای اسپم‌دان آن را داخل صندوق ورودی قرار دهد. در این حالت کاربر به احتمال زیاد پیام را باز خواهد کرد که در بهترین حالت این ایمیل یک ایمیل تبلیغاتی است که وقت کاربر را تضییع خواهد کرد و در بدترین حالت ایمیلی است که باز کردن لینک‌های آن موجب آسیب رساندن به رایانه کاربر یا افشای داده‌های پنهان و یا سوء استفاده‌های مالی و حقوقی از وی خواهد شد.

دعوای گوگل و یاهو

از زمانی که شرکت گوگل، سرویس Gmail را با امکاناتی چشمگیر و سهل‌الوصول معرفی کرد، درگیری دو شرکت گوگل و یاهو برای تصاحب بازار ایمیل همچنان ادامه دارد. این درگیری باعث شده است که بسیاری از پیام‌هایی که مثلاً از سرویس Yahoo برای Gmail ارسال می‌شوند، هرزنامه تشخیص داده شوند و راهی اسپم‌دان گردند. اتفاقی که برای ایمیل‌های مخاطبان وبلاگ من افتاده بود. البته یاهو هم در این دعوا کوتاه نیامده و هر از گاهی برخی ایمیل‌های ارسالی از جی‌میل را به عنوان هرزنامه تشخیص می‌دهد. این درگیری در عضویت کاربران در گروه‌های کاری به اوج خود رسیده است، به گونه‌ای که گوگل اجازه‌ی ثبت نام با اکانت یاهو را در گروه‌های کاری خودش صادر نمی‌کند و کاربران را وادار می‌کند که حتماً با حساب کاربری گوگل وارد شوند.

کنترل مداوم اسپم‌دان

به نظرم بهترین راه برای در امان ماندن از دعوای این دو شرکت، کنترل مداوم اسپم‌دان است. حتی مواردی را مشاهده کرده‌ام که برخی پیام‌ها از مخاطبانی که قبلاً ایمیل‌هایشان در صندوق ورودی قرار می‌گرفته است، به یک باره سر از اسپم‌دان در آورده‌اند. لذا اگر می‌خواهید دوستان‌تان از شما گلایه‌مند نباشند که چرا به ایمیل‌های آنها پاسخ نمی‌دهید و مطمئن باشید که همه ی ایمیل‌های ارسال شده به نشانی‌تان را ملاحظه کرده‌اید، هر از گاهی به اسپم‌دان سر بزنید.

ضمناً اگر قبلاً برای شهروند دردمند نامه نوشته‌اید و تصور می‌کنید که پاسخ شما را نداده‌ام، شاید پاسخ مرا در اسپم‌دان میل‌باکس خود بیابید!

خطاهای امنیت شبکه در زندگی عادی

خطاهای «مثبت کاذب» و «منفی کاذب» مختص مباحث امنیت شبکه نیست، گاهی پس از سال‌ها رفاقت با یک فرد متوجه می‌شویم که او از اولش هم تو زرد بود و باید در اسپم‌دان جای می‌گرفت اما ما به اشتباه او را در نهانخانه‌ی قلب‌مان راه داده‌ایم. شاید روزگاری هم برسد که ببینیم پیام‌ها و هشدارهای یک نفر را همواره نخوانده به اسپم‌دان فرستاده‌ایم و بی‌اعتنا از کنارش گذشته‌ایم، حال آن که او دوست واقعی و بهترین یار و نگهدار ما بوده است.

در همین زمینه:

شاید برای شما هم پیش آمده باشد که هنگام کار با نرم‌افزار Microsoft Word دکمه‌ی ترکیبی Ctrl+A را می‌زنید و تمام متن شما انتخابمی‌شود، اما  وقتی مثلاً فونت را عوض می‌کنید، این تغییر در همه جا اعمال نمی‌شود. بعد دوباره این کار را تکرار می‌کنید و باز هم می‌بینید که نمی‌شود که نمی‌شود. میانبر Ctrl+A یا همان Select All اگر چه به معنی «انتخاب همه» است، اما عملاً همه‌ی آیتم‌های موجود در فایل را پوشش نمی‌دهد.

به عنوان نمونه گزینه‌ی «انتخاب همه» بر روی شماره صفحه، اعدادی که برای شماره‌زدن آیتم‌هاست (Numbering)، متن‌هایی که در سرصفحه و پاصفحه (Headers & Footers) آمده‌اند، متن‌هایی که در یک کادر (Box) جداگانه نوشته شده‌اند و متن‌هایی که بعضاً ازاینترنت کپی-پیست شده‌اند، عمل نمی‌کند.

چون همه‌ی موارد فوق مثل جزایر خودمختاری هستند که از قوانین عمومی تبعیت نمی‌کنند. این مشکل به ویژه زمانی بیشتر خودنمایی می‌کند که شما مطالب مختلفی را از فایل‌های پراکنده و ناهمگون در یک فایل Word جمع‌آوری کرده‌اید و قرار است آن را در یک فرمت واحد شکل‌بندی و ارائه کنید.

مسئولان و مدیران محترم به خاطر داشته باشند که اعمال برخی قوانین و سیاست‌ها اگر چه در ظاهر مثل دستور Select All، «همه» رادر برمی‌گیرد، اما در زمان اجرا، این جزایر خودمختار مطابق میل شما عمل نمی‌کنند و این ناهمگونی بدجور توی ذوق می‌زند و خودنمایی می‌کند. پس لازم است قبل از تصویب و اجرای قانون، در مرحله نخست این جزایر خودمختار را شناسایی کنید و در مرحله‌ی بعد یک فکری برای این جزایر بکنید که در مجموع چهار انتخاب بیشتر ندارید:

  1. استقلال‌شان را به رسمیت بشناسید (فدرالیسم)
  2. برای وضع قانون، نظر آنها را هم لحاظ کنید (دموکراسی)
  3. همه‌ی جزایر را آسفالت کنید (دیکتاتوری)
  4. شما کار خودتان را بکنید و آنها هم کار خودشان را بکنند (هرج و مرج)

راستی داشتم فراموش می‌کردم، برای تغییر فونت آن بخش‌هایی که خودمختار عمل می‌کنند و از «انتخاب همه» تبعیت نمی‌کنند، باید یکی یکی خدمت‌شان برسید و در صورتی که قابل عوض شدن بودند، فرمت آنها را تغییر دهید!