پرش به محتوا
دل‌نوشته‌‌ها و يادداشت‌هاي محمدرضا اسدي

بایگانی

دسته بندی: نكات فني

گام نخست – انتخاب نام دامنه

يك سايت مستقل زيردامنه (sub domain) هيچ سايتي نيست. يعني نشاني سايت مي‌بايست به يكي از دامنه‌هاي ريشه‌اي مثل .ir, .com, .org, .net, .info و امثال اينها ختم شود. هر كدام از دامنه‌هاي فوق داراي يك فلسفه‌ي وجودي هستند. مثلاً .com مخفف commercial براي امور تجاري، .org مخفف organization براي سازمان‌ها و امور اداري، .net مخفف network براي شبكه‌ها و خدمات‌دهندگان شبكه و .info براي امور اطلاع‌رساني استفاده مي‌شود. هر كشور براي خود يك دامنه‌ي دو حرفي مستقل دارد كه .ir متعلق به ايران است. متصدي ثبت دامنه در ايران سايت www.nic.ir وابسته به فيزيك نظري است.

انتخاب دامنه .ir نشان دهنده‌ي هويت ايراني سايت و نويسنده‌ي آن است. هزينه‌ي ثبت و تمديد آن به نسبت ساير دامنه‌ها ارزان‌تر است. دامنه‌ي .com از محبوبيت بيشتري برخوردار است و پس از وارد كردن نام سايت در مرورگر، به كمك كليد ميانبر Ctrl + Enter عبارت .com به انتهاي نام سايت و عبارت www. به ابتداي آن اضافه مي‌شود. به جهت آن كه هزينه‌ي ثبت دامنه‌ي .com به دلار پرداخت مي‌شود گران‌تر از .ir است، اما براي كساني كه قصد ندارند هويت نويسنده مشخص باشد، مناسب‌تر است. زيرا در ثبت دامنه‌ي .ir اسم و مشخصات، نشاني و شماره تماس صاحب دامنه مي‌بايست وارد شود.

پس از انتخاب نوع دامنه، نام آن را به گونه‌اي انتخاب كنيد كه كوتاه و با مسمّا باشد. تلفظ و هجي كردن آن راحت باشد. ترجيحاً اگر سايت شخصي است، تركيبي از نام و نام‌خانوادگي شما باشد. توصيه مي‌شود از روش‌هاي معمول نگارش اسامي به انگليسي استفاده كنيد. مثلاً براي ثبت يك سايت به نام فتوحي اين گونه بنويسيد: Fotouhi.ir و اگر از اين ديكته‌ها استفاده كنيد: Fotoohi.ir, Fotuhi.ir, Fotouhy.ir, … مرتباً بايد اين نوع نگارش سايت را براي افراد توضيح دهيد كه مثلاً با y نوشته مي‌شود نه با i يا امثال اين‌ها.

اگر نام و نام‌خانوادگي شما خيلي طولاني است، سعي كنيد از مخفف اين دو استفاده كنيد. مثلاً براي نام و نام خانوادگي محمدرضا فتوحي‌نژاد، mrftn.ir مي‌تواند مناسب باشد. گاهي شما مجبور هستيد كه از طريق تلفن نام دامنه را براي يك دوست يا همكار تلفظ كنيد. به ياد داشته باشيد كه تلفن فقط فركانس 0 تا 4 كيلوهرتز را مي‌تواند منتقل كند، در حالي كه صداي انسان بين 0 تا 16 كيلوهرتز است و فيلتر شدن بخش بالاي فركانس، اندكي موجب تغيير صدا و شباهت يافتن تلفظ برخي حروف مي‌شود. به عنوان نمونه دو حرف انگليسي F و S از طريق تلفن كاملاً شبيه به هم شنيده مي‌شوند. در انتخاب نام دامنه به اين موارد توجه كنيد.

پس از قطعي شدن نام دامنه مي‌بايست از موجود بودن و امكان ثبت آن مطمئن شويد. اين كار را مي‌توانيد به كمك سايت‌هايي كه خدمات ثبت دامنه و ميزباني سايت ارائه مي‌كنند، انجام دهيد. به ياد داشته باشيد كه هزينه‌ي ثبت دامنه ir توسط شركت‌ها ارزانتر از ثبت مستقيم در سايت www.nic.ir است. چون ايرنيك ترجيح مي‌دهد به جاي افراد متفرقه با شركت‌هاي واسط و resellerها كار كند.

گام دوم – انتخاب ميزبان

سايت شما علاوه بر نام به يك سرويس دهنده نيازمند است. يعني صفحات سايت شما مي‌بايست بر روي يك سرور متصل به اينترنت قرار گيرند كه پس از وارد كردن نشاني اين سايت، دامنه‌ي ريشه (مثلاً ir) به مراجعان بگويد كه صفحات سايت شما را مي‌بايست از كدام سرور مشاهده كرد. براي سايت‌هاي شخصي كه تعداد بازديدكنندگان آن محدود است، معمولاً توصيه مي‌شود كه از اجاره‌ي فضا بر روي يك سرور اشتراكي استفاده شود. اما براي سايت‌هاي حرفه‌اي كه تعداد مراجعه كنندگان آن خيلي بالاست، لازم است يك سرور اختصاصي اجاره شود.

سيستم عامل و برنامه‌هاي نصب شده بر روي سرورهاي متصل به اينترنت، به دو دسته‌ي مبتني بر Windows و Linux تقسيم مي‌شوند. كساني كه قصد دارند از وردپرس فارسي براي راه‌اندازي سايت خود استفاده كنند، مي‌بايست فضا يا سرور خود را مبتني بر Linux انتخاب نمايند.

براي يك سايت شخصي، معمولاً فضايي بين 100 تا 500 مگابايت، بسته به ميزان عكس‌ها و فايل‌هاي جانبي سايت كفايت مي‌كند. البته اين فضا، شامل صفحات سايت، بانك اطلاعاتي، فايل‌هاي پشتيبان، فايل گزارش‌هاي سايت و ايميل‌هاي شخصي شما نيز مي‌شود. لذا اگر قصد داريد از ايميل سايت مثلاً info@yourname.ir به صورت مستقل استفاده كنيد، لازم است فضاي بيشتري را اجاره كنيد. اما به جهت ناپايداري و امكانات محدود Mail Serverهايي كه بر روي سرورهاي اشتراكي نصب مي‌شود، توصيه اين است كه ايميل سايت را بر روي ايميل اصلي خودتان (مثلاً Yahoo, Gmail يا Hotmail) فوروارد كنيد.

شركت‌هاي متعددي اقدام به ارائه‌ي خدمات ميزباني و ثبت دامنه كرده‌اند. اين شركت به عنوان نمونه ذكر مي‌شود كه نگارنده تجربه‌ي نسبتاً خوبي از ارائه‌ي خدمات آن داشته است:

گام سوم – بارگذاري صفحات سايت

پس از آن كه دامنه سايت را ثبت و براي آن فضا اجاره كرديد، شركت ميزبان براي شما ايميلي ارسال مي‌كند كه حاوي تنظيمات و دسترسي‌هاي لازم جهت بارگذاري (upload) صفحات و فايل‌هاي سايت شماست. معمولاً در بخش راهنماي سايت ميزبان توضيحات كافي در اين خصوص آورده شده است كه از تكرار آن‌ها پرهيز مي‌شود. به خاطر داشته باشيد كه از زمان ثبت دامنه تا امكان اتصال به آن زماني بين 12 تا 24 ساعت به طول مي‌انجامد تا DNSها به روز رساني شوند و از اين سايت جديد مطلع گردند.

اگر قصد داريد از وردپرس فارسي براي راه‌اندازي سايت خود استفاده كنيد، آخرين نسخه را از +اينجا دريافت كنيد و سپس بر روي سايت بارگذاري نماييد. براي بارگذاري از دو روش FTP يا كنترل پنل سايت مي‌توانيد استفاده كنيد. معمولاً كنترل پنل سايت امكان استخراج فايل‌هاي فشرده را فراهم كرده است. فايل بارگذاري شده را از حالت فشرده خارج كنيد و در مسير اصلي (root) قرار دهيد.

توضيحات كامل مراحل نصب وردپرس فارسي در +اينجا آمده است. به جهت آن كه وردپرس محصول خرد جمعي هزاران برنامه‌نويس است، پيش از شما افراد زيادي با مشكلات نصب و راه‌اندازي آن دسته و پنجه نرم‌ كرده‌اند و اشكالات خود را در بخش انجمن وردپرس فارسي مطرح كرده‌اند. ساير كاربران و برنامه‌نويسان نيز به اين اشكالات پاسخ داده‌اند. لذا از اين گنجينه اطلاعات براي يافتن پاسخ سؤال يا اشكال خود مي‌توانيد استفاده كنيد. همچنين افزونه‌ها و امكانات فراواني توسط برنامه‌نويسان براي وردپرس طراحي شده است كه به رايگان مي‌توانيد از آن‌ها بهره‌مند شويد.

گام چهارم – انتقال مطالب از وبلاگ قبلي

اگر پيش از اين در وبلاگ‌هاي عمومي نظير بلاگفا، پرشين‌بلاگ، بلاگ‌اسكاي و … ، وبلاگ ساخته بوديد، مبدل‌هايي براي اين كار نوشته شده است. بهترين مبدلي كه براي تبديل داده‌هاي بلاگفا به فيد استاندارد وردپرس يافته‌ام، +مبدلي است كه توسط سعيد ميرزايي طراحي شده است. برخي از سايت‌ها براي انتقال و تبديل اطلاعات، كلمه عبور وبلاگ شما را طلب مي‌كنند، هرگز چنين اقدامي انجام ندهيد. چون در معرض مهندسي اجتماعي و هك وبلاگ قرار خواهيد گرفت.

يك افزونه در فايرفاكس براي اين تبديل نوشته شده كه سايت ايران ايزي +اينجا توضيحات لازم را براي آن ذكر كرده است، اما من نتوانستم از اين روش استفاده كنم، شايد براي شما مفيد باشد. اگر عبارت “مهاجرت از بلاگفا به وردپرس” يا “انتقال مطالب از بلاگفا به وردپرس” را در گوگل جستجو كنيد، مطالب خوب و مفيدي كه ماحصل تجربه ساير مهاجران است، خواهيد يافت. از مبدل ساير وبلاگ‌ها بي‌اطلاع هستم.

پس از تهيه فيد استاندارد وردپرس، از طريق افزونه‌ي درون‌ريزي، پست‌ها و نظرات كاربران را به سايت جديد منتقل كنيد.

گام پنجم – انجام تنظيمات و بهينه‌سازي سايت

براي سايت خود يك پوسته (قالب) انتخاب كنيد يا از بخش پوسته‌ها در سايت وردپرس فارسي، يك پوسته را دريافت كرده و مطابق راهنماي سايت در بخش پوسته‌هاي سايت خودتان بارگذاري كنيد. از بخش افزونه‌ها مي‌توانيد امكانات بسيار خوبي نظير:

و صدها گزينه‌ي ديگر را دريافت نماييد.

مطالبي كه توسط مبدل يا كپي پيست، وارد وردپرس شده‌اند، بعضاً نيازمند ويرايش هستند. اگر سايت شما دچار بهم ريختگي است، مطالب منتقل شده را يك بار در ويرايشگر به روز رساني كنيد. براي ساماندهي و دسترسي بهتر كاربران به مطالب وبلاگ، توصيه مي‌شود يك بار از ابتدا مطالب را دسته‌بندي كنيد و برچسب‌هاي مرتبط به آن‌ها اختصاص دهيد. اگر مطالب شما به صورت ناقص به وردپرس منتقل شده‌اند، يك بار ديگر اصل مطلب را از وبلاگ خودتان يا از Google Cache كپي كنيد و در ويرايشگر وردپرس جايگذاري نماييد.

اگر وبلاگ شما به دلايلي مسدود يا هك شده است علاوه بر Google Cache از سايت http://www.archive.org براي بازيابي اطلاعات سايت يا وبلاگ از دست رفته‌تان مي‌توانيد اقدام كنيد.

اميدوارم از سايت جديد خود لذت ببريد و به خوبي آن را مديريت كنيد.

سال 1385 همزمان با آغاز مسئوليتم در مديريت فناوري اطلاعات سازمان، نامه‌اي از سوي عبدالمجيد رياضي دبير وقت شوراي عالي انفورماتيك براي تمامي سازمان‌هاي دولتي ارسال شد كه مطابق آن همه دستگاه‌هاي دولتي را موظف كرده بود كه ميزباني سايت‌هاي خود را از كشورهاي خارجي به داخل ايران منتقل كنند.

مديريت قبلي سايت با اجاره يك سرور در امريكا، ميزباني سايت را در اين كشور انتخاب كرده بود و ماهانه مبلغي معادل 350 دلار (350 هزار تومان) پرداخت مي‌كرد. شايان ذكر است كه در حالت Dedicated Server مدير شبكه‌ به تمامي اطلاعات سايت دسترسي دارد. با ملاحظات امنيتي كه داشتم اين وضعيت براي سازمان ما مطلوب نبود و تلاش براي يافتن Date Center داخلي آغاز شد.

در بين سازمان‌هاي دولتي فقط سه سازمان در آن زمان از مركز داده برخوردار بودند. نخست سازمان سروش رسانه متعلق به صدا و سيما بود كه با تماس با مسئول شبكه آن به من گفتند: «امكان ميزباني سايت شما را داريم اما سرور شما مستقيم و بدون فايروال به اينترنت متصل خواهد شد». اتصال مستقيم سرور بدون فايروال، عملاً به معناي گشودن آغوش براي انواع حملات و ويروس‌هاست و معقول نبود. سازمان ديگر، سازمان پژوهش‌هاي علمي و صنعتي وزارت علوم بود كه از ميزباني سايت ما استقبال كردند، لكن در روزهاي پنچشنبه و جمعه و روزهاي تعطيل و بعد از ساعت اداري هيچ گونه سرويس‌دهي نداشتند. بدين معنا كه اگر در اين روزها و ساعات سرور دچار مشكل شود بايد تا اولين ساعت اداري بعدي، سايت همچنان بدون سرويس‌دهي باقي بماند كه اين مورد نيز عملاً يك ميزباني ناتمام بود و با استانداردهاي ميزباني خيلي فاصله داشت. مؤسسه تبيان آخرين سازماني بود كه در آن زمان حرف راه‌اندازي ديتا سنترش منتشر شده بود. با مهندس فرّخ مدير عامل وقت مؤسسه تبيان تماس گرفتم و ايشان گفتند اين ديتا سنتر در آينده نزديك راه‌اندازي خواهد شد و الان چنين امكاني نداريم. (اين آينده نزديك عملاً سه چهار سال به طول انجاميد و ديتا سنتر تبيان در سال 89 افتتاح گرديد).

از شركت‌هاي خصوصي تنها شركتي كه در آن زمان ديتا سنتر داشت، پارس‌آن‌لاين بود. خدمات‌شان واقعاً تخصصي بود، لكن قيمت سرور اجاره‌اي، بيش از سه برابر مشابه امريكايي‌اش بود. اين اختلاف قيمت فاحش باعث شده بود كه استفاده از ميزباني داخلي مقرون به صرفه نباشد.

از خانم كريمي متصدي فروش ديتا سنتر درخواست كردم جلسه‌اي را جهت بحث و گفتگو با مدير فروش شركت پارس‌آن لاين، يعني مهندس مجيد امامي برگزار كند. جلسه با حضور مهندس امامي، خانم كريمي نماينده فروش و مهندس حسين لطفي مدير ديتا سنتر تشكيل شد و در آن جلسه من و مدير شبكه سازمان، پيشنهادمان را مبني بر ارائه خدمات Co-location ارائه كرديم كه با استقبال مهندس امامي روبرو شد. قرار شد براي تعيين تعرفه قيمت با بخش فني جلسه بگذارند و نتيجه را اعلام كنند.

جهت اطلاع دوستان غيرفني عرض مي‌كنم كه خدمات Co-location به معناي ارائه فضاي نصب سرور، برق، اينترنت، اطفاي حريق و امنيت فيزيكي و فايروال است. شركت متعاقباً اعلام كرد در ازاي دو واحد فضا در ديتا سنتر خودش و خدمات ياد شده، ماهيانه مبلغ 300 هزار تومان اجاره خواهد گرفت. تنها مسأله‌اي كه مانده بود، خريد يك سرور باريك كه در اين فضاي محدود جاي بگيرد. سري DL سرورهاي hp براي اين منظور فوق‌العاده مناسب بود و با هزينه‌ي اوليه معادل 6 ميليون تومان موفق شديم سرور قدرتمندي را تهيه كنيم.

ما اولين سازماني بوديم كه خدمات اشتراك فضاي سرور را از بخش خصوصي دريافت كرديم و يكي از اولين سازمان‌هاي دولتي بوديم كه ميزباني سايت خود را به داخل ايران منتقل كرديم. پس از آن شركت پارس‌آن‌لاين اين خدمت را به ليست خدمات ديتاسنتر خود اضافه كرد. سرعت سايت به جهت قرار گرفتن روي Internet backbone داخلي به شدت افزايش يافت و زمان دسترسي به سايت از طريق فرمان ping از 300 ميلي ثانيه در امريكا به 25 ميلي ثانيه در ايران كاهش يافت.

شركت پارس‌آن‌لاين با تنظيم قرار قبلي امكان حضور كارشناس در محل ديتاسنتر را فراهم كرده بود و از نزديك مي‌توانستيم از سرور بر روي هارد اكسترنال يا DVD بك‌آپ تهيه كنيم.

برخي نرم‌افزارهاي توليد داخل، نيازمند نصب قفل سخت‌افزاري بر روي سرور بود كه به مدد حضور سرور در ديتاسنتر داخلي اين امكان فراهم آمد كه قفل سخت‌افزاري را بر روي سرور نصب كنيم. ضمناً هيچ يك از كارشناسان و مديران شبكه پارس‌آن‌لاين به اطلاعات سرور دسترسي نداشتند، زيرا مراحل نصب ويندوز و برنامه‌ها در داخل سازمان انجام گرفته بود و صرفاً سرور در مكان ديتاسنتر نصب شده بود و بقيه‌ي تنظيمات از راه دور بر روي سرور صورت مي‌پذيرفت.

يك سامانه‌ي Ticketing امكان ثبت درخواست‌ها و مشكلات و ردگيري آنها را فراهم كرده بود كه بدون نياز به تماس تلفني و در هر ساعت از شبانه‌روز امكان گزارش مشكلات و اطلاع از نحوه‌ي پيشرفت رسيدگي به حل مشكل فراهم شده بود.

بعد از گذشت دو سال، ديتاسنتر پارس‌آن‌لاين به پارك علم و فناوري پرديس منتقل شد كه تجهيزات و امكانات‌شان واقعاً در خور تحسين و ستايش است.

مهم‌ترين نكته‌اي كه مرا به نگارش اين تجربه واداشت، تفكر باز و پوياي مديران پارس‌آن‌لاين در پذيرش پيشنهاد راه‌اندازي خدمات فضاي اشتراكي بود. اين همان چيزي است كه نقطه ضعف بخش دولتي و نقطه قوت بخش خصوصي در ارائه خدمات جديد به مشتريان است. مديران بخش دولتي به جهت تكيه به درآمدهاي نفتي نيازي به جلب نظر مشتري ندارند و تأمين نظر مسئولان مافوق دغدغه‌ي آنهاست. اما مدير بخش خصوصي براي كسب درآمد نيازمند جلب رضايت مشتري و پاسخگويي است.

اين يادداشت در پي سه بخش قبلي:

 «چراغ زرد يا چراغ نارنجي؛ يادداشتي بر بي‌دقتي ايرانيان»،

«يادداشتي در بي‌دقتي ايرانيان؛ بخش دوم: زبان فارسي» و

«يادداشتي بر بي‌دقتي ايرانيان؛ بخش سوم: ايران جامعه كوتاه مدت» منتشر مي‌شود.

ما ايرانيان اعم از مهندسان، پزشكان و برنامه‌ريزان علوم اجتماعي و شهري هر چقدر در حوزه طراحي و تئوري قوت و قدرت داشته باشيم، به تجربه ديده‌ام كه در حوزه‌ي عمل و اجرا ضعف داريم. در اين يادداشت قصد دارم به برخي از اين نمونه‌ها و عوارض آن اشاره كنم.

آب گرفتگی معابر و سيلاب‌هاي شهري

آيا تا كنون با خود انديشيده‌ايد كه چرا مشابه سيلاب‌ها و آب‌گرفتگي‌هايي كه در سطح شهرهاي ما با وقوع يك باران شديد روي مي‌دهد در كشورهايي كه 90 درصد سال هوا ابري است و 40 درصد سال هوا در حال باريدن است، چنين آب گرفتگي‌هايي در سطح معابر رخ نمي‌دهد؟

پاسخ به اين سؤال ابعاد گوناگوني دارد كه از طراحي شهري و مهندسي راه‌ها و معابر شروع مي‌شود و به ضعف فرهنگ نريختن زباله در انهار و جوي‌ها ختم مي‌شود. اما نكته‌اي كه در اين بخش به آن خواهيم پرداخت عمدتاً متمركز بر اجراي طرح‌هاي شهري است.

برش افقي طراحي يك خيابان به گونه‌اي است كه مي‌بايست از يك شيب گنبدي شكل ملايم برخوردار باشد. يعني وسط خيابان بالاتر از كناره‌هاي آن باشد. همين شيب باعث مي‌شود كه در زمان بارندگي، آب باران به سمت كنار خيابان، يعني جوي‌ها و كانال‌هاي فاضلاب روانه شود و در وسط خيابان جمع نشود. اما ضعف در زيرسازي راه‌ها، اتوبان‌ها و معابر، سستي مصالح و آسفالت به كار رفته و عدم دقت پيمانكاران در ساخت خيابان‌ها باعث مي‌شود اين شيب به درستي رعايت نشود. با توجه به اين كه اكثر فعاليت‌هاي عمراني راه‌سازي و تعمير و ترميم معابر در فصول گرم و آفتابي سال صورت مي‌پذيرد، تست باران براي كارفرما در لحظه‌ي تحويل‌گيري پروژه محقق نمي‌شود و زماني سلامت سيستم خروج و تخليه‌ي آب آزمايش مي‌شود كه ديگر كار از كار گذشته است.

به عبارت ديگر، شيب خيابان به سمت كناره‌ها باعث مي‌شود آب در عرض معبر حركت كند و تخليه شود و از حركت طولي آب كه منجر به راه افتادن سيل مي‌شود جلوگيري گردد. اما عدم رعايت همين نكته به ظاهر ساده، به راحتي مي‌تواند باعث جاري شدن سيلاب و به زير آب رفتن برخي خانه‌ها و مغازه‌ها شود.

نكته ديگر محاسبه و اجراي دقيق ظرفیت ورودي و خروجي فاضلاب است به گونه‌اي كه توان پاسخگويي تخليه آب در روزهاي باراني را داشته باشد. پاك بودن و خالي بودن فاضلاب از زباله و لايروبي به موقع آن نيز ديگر نكته‌اي است كه از وقوع سيلاب جلوگيري مي‌كند. اما آيا كساني كه در جوي‌ها و انهار شهري زباله مي‌ريزند از عواقب اين اقدام خود مطلع نيستند؟ به نظر نگارنده مطلع هستند، اما به همان دلايلي كه در يادداشت «ايران جامعه كوتاه مدت» اشاره شد، هدف صرفاً رفع مشكل و نه حل مشكل است. يعني اين زباله مي‌بايست با كمترين هزينه از جلوي چشم دور شود، حالا اگر چند خانه يا چند كوچه پايين‌تر هم گير كند مهم نيست! فعلاً از جلوي چشم من دور شود، بعداً مهم نيست چه اتفاقي مي‌افتد.

اين نكته را هم به خاطر داشته باشيد كه هم‌اينك اكثر سطح شهرها نسبت به نفوذ آب در زمين مقاوم شده است. يعني يا موزاييك و كاشي شده‌اند و يا آسفالت. همين مسأله باعث مي‌شود آب سطوح سخت به جاي آن كه مستقيماً وارد زمين شود، بر روي سطح زمين جاري شود. به تعبير واضح‌تر 100 سال پيش اگر اكثر كوچه‌هاي تهران خاكي بود و آب به راحتي در زمين فرو مي‌رفت، الان ديگر اين گونه نيست، لذا براي سيستم تخليه و خروج آب باران بايد دقت لازم در تنظيم شيب و پيش‌بيني مسيرهاي خروجي آب، متناسب با روزهاي پربارش صورت پذيرد. در غير اين صورت با يك بارش شديد، پايتخت كشور همواره غرق در آب خواهد بود.

نمايشگرهاي مترو

حدود يك سال است كه داخل برخي از واگن‌هاي مترو نمايشگرهايي را نصب كرده‌اند كه بعضاً برنامه‌هاي فرهنگي يا تبليغات بعضي از شركت‌ها از آن پخش مي‌شود. در هر واگن 8 دستگاه LCD به همراه محافظ مخصوص و صفحه‌ي ضربه‌گير نصب شده است كه قيمت هر يك از اين‌ها به همراه بلندگو و نصب كابل‌هاي رابط حداقل 800 هزار تومان برآورد مي‌شود. با توجه به اين كه هر قطار شهري 7 واگن دارد، مبلغي نزديك به 45 ميليون تومان براي تجهيز هر قطار به نمايشگرهاي LCD هزينه شده است. اما اين نمايشگرها به خاطر يك سري بي‌دقتي‌ها كارايي لازم را ندارد. بارها شاهد بوده‌ام كه فيلم يا تبليغ پخش شده چندين دقيقه در يك جا گير مي‌كند. حالا نقص از پخش‌كننده‌ي سي‌دي است يا از جاي ديگر، بنده بي‌اطلاع هستم. قطعاً كساني كه براي راه‌اندازي اين سامانه تصميم‌گيري كرده‌اند، هدف‌شان تغيير دكور مترو نبوده است و اگر خروجي اين نمايشگرها به درستي به مخاطبان ارائه نشود، هزينه‌هاي انجام شده هيچ بازدهي‌ ندارد.

اما وقفه‌هاي طولاني مدت در پخش اين برنامه‌ها از كجا ناشي مي‌شود؟ هر قطار شهري داراي حداقل 2 راننده است كه در دو سر قطار مستقر شده‌اند و به ترتيب، هر يك از ايشان در مسيرهاي رفت و برگشت ايفاي نقش مي‌كنند. قاعدتاً يكي از اين دو نفر مي‌بايست مراقب استمرار پخش برنامه‌هاي تبليغي از نمايشگرهاي مترو باشد. اما ظاهراً عدم تعريف روشن وظايف و شايد تحميلي بودن اين وظيفه بدون پرداخت پاداش‌هاي لازم براي انجام صحيح آن، موجب بي‌توجهي رانندگان قطار به اين مسأله شده است. شايد هم اصلاً نمايشگري در كابين راننده نباشد كه او بداند در پخش برنامه وقفه افتاده يا نه.

مشابه همين بي‌دقتي‌ها و كج‌سليقگي‌ها در قطارهاي بين‌شهري شركت رجا هم مشاهده مي‌شود. متصدي واگن درگير ارائه خدمات به مسافران است و حواسش به اين نيست كه سي‌دي دارد پخش مي‌شود يا نه. سي‌دي سالم است يا خش دارد؟ آيا بعد از سي‌دي شماره يك كه برخي علاقمند به ديدن ادامه‌ي آن هستند، ضرورتي دارد سي‌دي شماره دو هم نمايش داده شود؟ اگر پخش فيلم با توقف قطار براي نماز همراه بود، بعد از نماز ادامه‌ي فيلم پخش شود؟ همه‌ي این بي‌دقتي‌ها و بي‌توجهي‌هاي ناشي از عدم درك صحيح از مفهوم خدمات است. خدمات یک محصول فیزیکی نیست که به مشتری تحویل بدهیم و تمام شود و برود، بل‌که کالای نامشهود است که بر فرایند عرضه‌ی آن می‌بایست دقت و نظارت لازم صورت پذیرد.

برچسب آهنگ‌هاي سي‌دي

از آن‌جا كه براي رعايت حقوق معنوي توليدكنندگان داخلي خودم را ملزم و مقيّد به خريد سي‌دي‌هاي اصلي كرده‌ام، اين نكته برايم كاملاً مشهود است كه بيش از 80 درصد توليدكنندگان محصولات صوتي در ايران برچسب‌هاي فايل‌هاي صوتي شامل نام آهنگ، نام خواننده و نام شركت توليدكننده را بر روي Trackهاي موسيقي تكميل نمي‌كنند. نتيجه‌ي اين بي‌دقتي اين مي‌شود كه بر روي گوشي تلفن همراه يا بر روي كامپيوتر در زمان اجراي اين آهنگ‌ها صرفاً عنوان Unknown نمايش داده مي‌شود. يعني صدها آهنگ با نام «ناشناخته» و خواننده «ناشناخته». اگر چه خودم نام فيزيكي فايل را تغيير داده‌ام، اما چون اطلاعات فوق‌الذكر در زمان توليد سي‌دي مي‌بايست داخل فايل‌هاي صوتي نوشته شود، تغيير نام هر يك از آنها مستلزم اتلاف وقت و تبديل فايل‌ها با نرم‌افزارهاي مبدّل است.

جمع‌بندي

علاوه بر دانش و تجربه، آن چه محصول ايراني را از جنس آلماني و ژاپني متمايز مي‌كند، بحث دقت در ساخت محصول است. دقت باعث پيش‌بيني پذيري امور و فراهم كردن زمينه‌هاي برنامه‌ريزي مي‌شود. «انتقاد كردن» كه به تعبير دكتر رضازاده شفق ورزش ملي ايرانيان است، نتيجه‌ي خواسته يا ناخواسته‌ي بي‌دقتي خودشان در انجام امور و وظايف محوله است. اين بي‌دقتي و عدم پذيرش مسئوليت آن از رأي دادن به نامزدهاي رياست جمهوري شروع مي‌شود و تا ساده‌ترين وظايف شهروندي نظير نريختن زباله در جوي‌ها و انهار استمرار خواهد داشت.

يكي از مهم‌ترين تفاوت‌هاي بارز كشورهاي توسعه‌يافته با جوامع در حال توسعه، دقت در اجراي برنامه‌ها، پروژه‌ها و وظايف است كه نتيجه‌ي آن قابل پيش‌بيني بودن و ثبات اقتصادي و اجتماعي خواهد بود.

در همين زمينه:

يكي از مخاطبان وبلاگ برايم پيام خصوصي گذاشته بود كه چند وقت پيش براي شما ايميلي فرستاده‌ام و شما پاسخ نداديد! خيلي تعجب كردم و مجدداً نامه‌هاي وارده به هر دو ميل باكسم را كنترل كردم و اثري از نامه‌ي ياد شده نبود.

از كسي كه بر وجوب پاسخگويي به ايميل فتوا صادر كرده باشد، خيلي بعيد است خودش به ايميل‌هاي دريافتي‌اش پاسخ ندهد، لااقل من اين گونه‌ام. طي 21 ماهي كه از عمر شهروند دردمند مي‌گذرد، قريب به 80 نفر برايم ايميل فرستاده‌اند كه به تك‌تك آنها پاسخ داده‌ام. حتي تعداد پرسش و پاسخ‌ها و ايميل‌هاي رد و بدل شده با برخي از مخاطبان وبلاگ دو رقمي هم شده‌اند. اغلب ايميل‌هايي كه دريافت كردم، درخواست مشاوره تحصيلي يا شغلي بود. برخي از آنها پيشنهاد همكاري در يك پروژه بود و برخي ديگر پيشنهادي براي دوستي!

يك لحظه به ذهنم رسيد اسپم‌دان ميل‌باكس را هم كنترل كنم و از قضا ايميل مورد نظر را به همراه يكي دو ايميل ديگر كه بي‌پاسخ مانده بود در آنجا يافتم. جي‌ميل اين پيام‌ها را به عنوان اسپم تشخيص داده بود. در اولين مرحله براي اصلاح نرم‌افزار تشخيص‌دهنده‌ي اسپم، دكمه Not spam را براي ايميل‌هاي فوق فشردم، تا ايميل‌هاي بعدي در صندوق اصلي قرار بگيرد.

دو خطاي رايج در امنيت شبكه

در مفاهيم امنيت شبكه، دو خطاي رايج وجود دارد:

خطاي شماره 1 با عنوان مثبت كاذب يا False Positive زماني روي مي‌دهد كه برنامه، يك پيام يا يك بسته‌ي سالم و معتبر را به عنوان يك پيام مشكوك تشخيص مي‌دهد. در مثال فوق همين خطا روي داده است و به جاي آن كه ايميل‌هاي دريافتي از مخاطبان وبلاگ در صندوق ورودي يا Inbox قرار گيرند، به عنوان هرزنامه تشخيص داده شده و به اسپم‌دان هدايت شده‌اند.

خطاي شماره 2 با عنوان منفي كاذب يا False Negative نيز هنگامي اتفاق مي‌افتد كه برنامه، يك پيام مشكوك و مخرب را به عنوان پيام سالم تشخيص دهد و به جاي اسپم‌دان آن را داخل صندوق ورودي قرار دهد. در اين حالت كاربر به احتمال زياد پيام را باز خواهد كرد كه در بهترين حالت اين ايميل يك ايميل تبليغاتي است كه وقت كاربر را تضييع خواهد كرد و در بدترين حالت ايميلي است كه باز كردن لينك‌هاي آن موجب آسيب رساندن به رايانه كاربر يا افشاي داده‌هاي پنهان و يا سوء استفاده‌هاي مالي و حقوقي از وي خواهد شد.

دعواي گوگل و ياهو

از زماني كه شركت گوگل، سرويس Gmail را با امكاناتي چشمگير و سهل‌الوصول معرفي كرد، درگيري دو شركت گوگل و ياهو براي تصاحب بازار ايميل همچنان ادامه دارد. اين درگيري باعث شده است كه بسياري از پيام‌هايي كه مثلاً از سرويس Yahoo براي Gmail ارسال مي‌شوند، هرزنامه تشخيص داده شوند و راهي اسپم‌دان گردند. اتفاقي كه براي ايميل‌هاي مخاطبان وبلاگ من افتاده بود. البته ياهو هم در اين دعوا كوتاه نيامده و هر از گاهي برخي ايميل‌هاي ارسالي از جي‌ميل را به عنوان هرزنامه تشخيص مي‌دهد. اين درگيري در عضويت كاربران در گروه‌هاي كاري به اوج خود رسيده است، به گونه‌اي كه گوگل اجازه‌ي ثبت نام با اكانت ياهو را در گروه‌هاي كاري خودش صادر نمي‌كند و كاربران را وادار مي‌كند كه حتماً با حساب كاربري گوگل وارد شوند.

كنترل مداوم اسپم‌دان

به نظرم بهترين راه براي در امان ماندن از دعواي اين دو شركت، كنترل مداوم اسپم‌دان است. حتي مواردي را مشاهده كرده‌ام كه برخي پيام‌ها از مخاطباني كه قبلاً ايميل‌هايشان در صندوق ورودي قرار مي‌گرفته است، به يك باره سر از اسپم‌دان در آورده‌اند. لذا اگر مي‌خواهيد دوستان‌تان از شما گلايه‌مند نباشند كه چرا به ايميل‌هاي آنها پاسخ نمي‌دهيد و مطمئن باشيد كه همه ي ايميل‌هاي ارسال شده به نشاني‌تان را ملاحظه كرده‌ايد، هر از گاهي به اسپم‌دان سر بزنيد.

ضمناً اگر قبلاً براي شهروند دردمند نامه نوشته‌ايد و تصور مي‌كنيد كه پاسخ شما را نداده‌ام، شايد پاسخ مرا در اسپم‌دان ميل‌باكس خود بيابيد!

خطاهاي امنيت شبكه در زندگي عادي

خطاهاي «مثبت كاذب» و «منفي كاذب» مختص مباحث امنيت شبكه نيست، گاهي پس از سال‌ها رفاقت با يك فرد متوجه مي‌شويم كه او از اولش هم تو زرد بود و بايد در اسپم‌دان جاي مي‌گرفت اما ما به اشتباه او را در نهانخانه‌ي قلب‌مان راه داده‌ايم. شايد روزگاري هم برسد كه ببينيم پيام‌ها و هشدارهاي يك نفر را همواره نخوانده به اسپم‌دان فرستاده‌ايم و بي‌اعتنا از كنارش گذشته‌ايم، حال آن كه او دوست واقعي و بهترين يار و نگهدار ما بوده است.

در همين زمينه:

شايد براي شما هم پيش آمده باشد كه هنگام كار با نرم‌افزار Microsoft Word دكمه‌ي تركيبي Ctrl+A را مي‌زنيد و تمام متن شما انتخابمي‌شود، اما  وقتي مثلاً فونت را عوض مي‌كنيد، اين تغيير در همه جا اعمال نمي‌شود. بعد دوباره اين كار را تكرار مي‌كنيد و باز هم مي‌بينيد كه نمي‌شود كه نمي‌شود. ميانبر Ctrl+A يا همان Select All اگر چه به معني «انتخاب همه» است، اما عملاً همه‌ي آيتم‌هاي موجود در فايل را پوشش نمي‌دهد.

به عنوان نمونه گزينه‌ي «انتخاب همه» بر روي شماره صفحه، اعدادي كه براي شماره‌زدن آيتم‌هاست (Numbering)، متن‌هايي كه در سرصفحه و پاصفحه (Headers & Footers) آمده‌اند، متن‌هايي كه در يك کادر (Box) جداگانه نوشته شده‌اند و متن‌هايي كه بعضاً ازاينترنت كپي-پيست شده‌اند، عمل نمي‌كند.

چون همه‌ي موارد فوق مثل جزاير خودمختاري هستند كه از قوانين عمومي تبعيت نمي‌كنند. اين مشكل به ويژه زماني بيشتر خودنمايي مي‌كند كه شما مطالب مختلفي را از فايل‌هاي پراكنده و ناهمگون در يك فايل Word جمع‌آوري كرده‌ايد و قرار است آن را در يك فرمت واحد شكل‌بندي و ارائه كنيد.

مسئولان و مديران محترم به خاطر داشته باشند كه اعمال برخي قوانين و سياست‌ها اگر چه در ظاهر مثل دستور Select All، «همه» رادر برمي‌گيرد، اما در زمان اجرا، اين جزاير خودمختار مطابق ميل شما عمل نمي‌كنند و اين ناهمگوني بدجور توي ذوق مي‌زند و خودنمايي مي‌كند. پس لازم است قبل از تصويب و اجراي قانون، در مرحله نخست اين جزاير خودمختار را شناسايي كنيد و در مرحله‌ي بعد يك فكري براي اين جزاير بكنيد كه در مجموع چهار انتخاب بيشتر نداريد:

  1. استقلال‌شان را به رسميت بشناسيد (فدراليسم)
  2. براي وضع قانون، نظر آنها را هم لحاظ كنيد (دموكراسي)
  3. همه‌ي جزاير را آسفالت كنيد (ديكتاتوري)
  4. شما كار خودتان را بكنيد و آنها هم كار خودشان را بكنند (هرج و مرج)

راستي داشتم فراموش مي‌كردم، براي تغيير فونت آن بخش‌هايي كه خودمختار عمل مي‌كنند و از «انتخاب همه» تبعيت نمي‌كنند، بايد يكي يكي خدمت‌شان برسيد و در صورتي كه قابل عوض شدن بودند، فرمت آنها را تغيير دهيد!