از زمان شروع به كار دكتر فرجي دانا در وزارت علوم، سه انتصاب جنجال برانگيز در كارنامه‌ي او بود كه بي‌توجهي به هشدارها و تذكرات نمايندگان مجلس، عاقبت منجر به استيضاح و جدايي او از هيئت دولت شد. انتصاب جعفر ميلي منفرد به سمت معاون آموزشي، سعيد سمنانيان به عنوان مشاور وزير و رئيس مركز هيات‌هاي امنا و هيات‌هاي مميزه وزارت علوم و جعفر توفيقي به عنوان مشاور عالي، براي اصولگرايان كافي بود تا وي را متهم به تبديل وزارت علوم به اتاق جنگ دشمن و همراهي با عوامل فتنه 88 كنند.

فرجي دانا در اولين واكنش به تذكر نمايندگان اعلام كرد كه «انتخاب معاونان حق من است و سؤال از وزير و استيضاح حق شماست». اگر چه وي 9 بار به طور مفصل به تشريح ديدگاه‌ها و اقدامات خود پرداخت و زمان فراواني را به رايزني با نمايندگان مجلس اختصاص داد اما در جلسات حضوري، كمتر انعطاف نشان داد و اي كاش در آخرين حضور خود در جايگاه استيضاح شونده نيز همين قاطعيت را حفظ مي‌كرد و حكميت را در تعيين معاونان به رئيس مجلس واگذار نمي‌كرد.

چوب لجبازي

دكتر فرجي دانا ظاهراً فراموش كرده بود كه اين همان مجلسي است كه به شيخ‌الاسلام وزير كار دولت اصولگرا رحم نكرد و وقتي با بي‌توجهي وزير مبني بر عزل سعيد مرتضوي از رياست سازمان تأمين اجتماعي مواجه شد، وي را استيضاح و معزول كرد. اما فرجي دانا كسي نبود كه اعمال قدرت نمايندگان مجلس را  بپذيرد، او منطق خاص خودش را داشت و ترجيح داد يا با همين شيوه كار كند يا اصلاً در جايگاه وزارت علوم باقي نماند. البته فرجي دانا بر سر انتخاب سرپرست دوم دانشگاه تهران نيز دچار لجبازي شد. پس از آن كه شوراي عالي انقلاب فرهنگي به دكتر سبحان اللهي، فرد پيشنهادي وزير، جهت رياست دانشگاه خوارزمي، رأي عدم تأييد داد، فرجي دانا به جاي آن كه محمود نيلي را به عنوان رئيس به شورا معرفي كند، مجدداً به عنوان سرپرست به كار گماشت تا همين مسأله نيز در جلسه‌ي استيضاح به عنوان يكي ديگر از نقاط ضعف مديريتي وي مطرح شود كه از نظر من نيز وارد است. جداي از آن چه در وزارت علوم و مناسبات قدرت مي‌گذرد، انتخاب دو سرپرست و معطل گذاشتن وضع مديريتي بزرگترين و باسابقه‌ترين دانشگاه كشور يعني دانشگاه تهران كار صحيحي نيست.

اصولگرايان نمي‌خواهند دانشگاه دست اصلاح‌طلبان باشد

اصولگريان از وقايعي نظير 18 تير 78 به خوبي درس گرفته‌اند كه واگذاري ميدان دانشگاه به اصلاح‌طلبان و باز گذاشتن فضاي سياسي تا چه حد عواقب خطرناكي مي‌تواند داشته باشد. لذا از انتصاب هر اصلاح‌طلبي كه در جريانات 18 تير 78 يا فتنه 88 دستي بر آتش داشته است، در هر يك از سطوح عالي وزارت يا دانشگاه‌ها به شدت پرهيز مي‌كنند و اين مسأله را براي خود خط قرمز مي‌دانند. از سوي ديگر حسن روحاني نيز به خوبي مي‌داند كه بخش قابل توجهي از رأي خود را از جامعه‌ي دانشگاهي به دست آورده است و انتصاب فردي كه نتواند رضايت دانشگاهيان را تأمين نمايد به عدم انتخاب مجدد وي ختم خواهد شد. لذا پيشنهاد افرادي همچون جعفر ميلي‌منفرد، جعفر توفيقي، رضا فرجي‌دانا و محمدعلي نجفي براي تصدي وزارت علوم در راستاي تحقق همين هدف است. هر چهار نفر از افراد صاحب وجاهت علمي و دانشگاهي هستند كه كوچك‌ترين شك و شبهه‌اي در سوابق علمي و مدرك دانشگاهي ايشان نيست و از حمايت بدنه‌ي دانشگاه‌ها نيز برخوردارند.

فرجي دانا خوب دفاع نكرد

نخستين چيزي كه از جلسه استيضاح دكتر فرجي دانا در ذهن من تداعي شد، مناظره معروف 13 خرداد 88 بين احمدي‌نژاد و موسوي بود. هر چقدر احمدي‌نژاد صريح و بي‌پرده سخن مي‌گفت و مثال‌هاي عيني و قابل فهم براي همگان اشاره مي‌كرد، موسوي حتي در انتخاب ضمير نيز دچار مشكل شده بود و براي بيان اشكالات دولت احمدي‌نژاد از ضمير «ما» استفاده مي‌كرد. اشتباه اصلاح‌طلبان مدافع موسوي در اين است كه صراحت و افشاگري را در يك كفه مي‌گذارند و بيان غامض و محترمانه را در كفه‌ي ديگر. گويي نمي‌توان در عين صراحت و سادگي، مؤدبانه و در سطح فهم و شعور عامه صحبت كرد.

فرجي دانا به بسياري از انتقادات پاسخ روشن و قانع كننده‌اي نداد. از جمله فايل صوتي‌اي از وي پخش شد كه در جمع دانشجويان ابراز مي‌دارد «اگر من با رانت نمايندگان مجلس مقابله نمي‌كردم، استيضاح نمي‌شدم». سپس فرجي دانا در مقام دفاع به جاي آن كه به بيان مصاديق اين رانت‌ها بپردازد گفت: «منظورم نمايندگان فعلي مجلس نبوده و اين را به صورت كلي مطرح كردم كه در گذشته چگونه نمايندگان مجلس براي رسيدن به مقاصدشان از رانت استفاده مي‌كرده‌اند». فرجي دانا يا از اساس نبايد چنين حرفي مي‌گفت، يا اگر به درستي آن اعتقاد دارد، مرد و مردانه درخواست‌هاي نابجايي كه از او شده است را بيان مي‌كرد.

فرجي دانا به جاي ارائه‌ي آمارهاي كلي كه شامّه‌ي كسي را تيز نمي‌كند و جواب دندان‌گير يا دندان‌شكني به مخالفان نمي‌دهد، با برشمردن مصاديق متعدد تخلف در وزارت علوم دولت نهم و دهم از نوباوه و نادران سؤال مي‌كرد كه چرا آن زمان احساس تكليف نكرديد؟

دكتر فرجي دانا برخلاف 9 ماه گذشته كه بر روي آرا و انتخاب‌هاي خود به سختي پاي مي‌فشرد و حتي شب قبل از استيضاح دو معاون جنجالي خود را از استعفا بازداشت، در روز استيضاح سخنراني محكم و استواري ايراد نكرد و آثار ضعف و پذيرش برتري استيضاح‌كنندگان در ادبيات و مواضع وي، آشكار بود. واگذاري حكميت در انتخاب معاونان و افراد مورددار به علي لاريجاني رئيس مجلس، استفاده‌ي چندباره از عبارت «اگر من مجدداً به عنوان وزير علوم به كارم ادامه دادم» كه نشان از عدم اعتماد به نفس وي داشت، نپرداختن به مصاديق گسترده‌ي تخلفات انضباطي و مديريتي و نداشتن پاسخ محكمه‌پسند نسبت به حرف‌هايي كه در مجامع عمومي بيان كرده بود، از جمله مواردي است كه حكايت از تزلزل وزير پيشين علوم در روز استيضاح دارد.

نتيجه‌ي بي‌توجهي به حساسيت‌هاي نمايندگان مجلس و ندانستن زبان ارتباطي با اصولگرايان صريح، واگذاري ميدان و نتيجه است. جلسه‌ي استيضاح، جاي ارائه‌ي گزارش كار و اقامه‌ي برهان نيست. براي رد‌ّ ادعاي غلط حريف بايد از جدل استفاده كرد و از گزاره‌هاي مورد قبول خودش برايش استدلال كرد.

پاسخ دندان‌شكن امام علي به يك يهودي

يك يهودي نزد حضرت علي(ع) آمد و نيش زد. حضرت علي(ع) گفت: تو لازم نيست نيش بزني، وضع خودت خراب است. گفت: شما مسلمانان اين قدر بد هستيد كه هنوز پيغمبر شما دفن نشده است، اختلاف كرديد. گفت: ما تا پيغمبرمان بود اختلاف نكرديم، بعد از رحلت پيغمبر اختلاف بوجود آمد. اما شما بني اسرائيل هنوز كف پاهايتان از آب نيل خيس بود به سراغ پرستش گوساله رفتيد. [+]

در همين مثال بالاخره اختلاف در يك امت بد است. چه قبل از فوت پيامبر باشد و چه بعد از آن. لكن حضرت علي (عليه السلام) بحث جدلي كرد. يعني فرمودند شماها كه در زمان حيات پيامبرتان مشرك شديد، حق خرده گرفتن بر ما را نداريد. باز به هر حال وضع ما از شما بهتر است.

جمع‌بندي

دكتر فرجي دانا زماني به فكر تعامل با مجلس و نرمش در برابر خواست نمايندگان شد كه دير شده بود. ضمن اين كه مأخوذ به حيا حرف زدن در مقابل كسي كه با صراحت و جسارت نه انتقاد بل حمله مي‌كند، سپر انداختن در برابر نيزه‌دار است. ظاهراً روحاني مي‌دانست كه فرجي دانا مجدداً رأي نمي‌آورد و روي اسب بازنده شرط‌بندي نكرد، اما وزير بعدي هر كه باشد، اصلاح‌طلبان مرتبط با فتنه 88 بايد از وزارتخانه علوم بروند و الا همين آش و همين كاسه برقرار است و اين ضرب شست بزرگ مجلس نهم به اصلاح‌طلبان و دولت حسن روحاني خواهد بود.